دکتر رضا صائبی رادمتخصص مغز، اعصاب و ستون فقرات
دارومقاله

داروهای سرگیجه و اختلال تعادل؛ انواع، کاربردها، عوارض و بهترین درمان

سرگیجه و اختلال تعادل می‌توانند دلایل مختلفی مانند مشکلات گوش داخلی، BPPV، بیماری منییر، میگرن وستیبولار، عوارض داروها یا برخی بیماری‌های عصبی داشته باشند. به همین دلیل، بهترین داروی سرگیجه برای همه یکسان نیست. در این مقاله با انواع قرص‌های سرگیجه، کاربردها، عوارض و تداخلات دارویی، مصرف در سالمندان، کودکان و بارداری و همچنین درمان‌های جدید سرگیجه آشنا می‌شوید. در BPPV نیز درمان اصلی معمولاً مانورهای جابه‌جایی کانالیت مانند Epley است، نه مصرف طولانی‌مدت قرص ضدسرگیجه.

داروهای سرگیجه و اختلال تعادل؛ انواع قرص سرگیجه، عوارض و روش‌های درمان

نویسنده

محمد نقیبی

دانشجوی داروسازی و عضو تحریریه وبسایت دکتر رضا صائبی راد

بازبینی پزشکی

دکتر رضا صائبی راد

جراح مغز و اعصاب


سرگیجه و اختلال تعادل یک بیماری واحد نیستند. این علائم ممکن است در اثر اختلالات گوش داخلی و سیستم وستیبولار، میگرن، بیماری‌های عصبی یا قلبی‌عروقی، افت فشار خون، کم‌آبی، مشکلات متابولیک یا عوارض داروها ایجاد شوند. به همین دلیل، انتخاب داروی مناسب بیش از هر چیز به علت سرگیجه و نوع احساسی که بیمار تجربه می‌کند بستگی دارد. بعضی داروها فقط برای مدتی کوتاه احساس چرخش، تهوع و استفراغ را کاهش می‌دهند. گروهی دیگر برای بیماری‌های مشخصی مانند منییر یا میگرن وستیبولار به کار می‌روند و در بعضی انواع سرگیجه، دارو اصلاً درمان اصلی نیست. برای مثال، در سرگیجه وضعیتی حمله‌ای خوش‌خیم یا BPPV، مانورهای جابه‌جایی ذرات گوش داخلی مانند مانور اپلی معمولاً از مصرف طولانی‌مدت داروی ضدسرگیجه مهم‌ترند.

نکته مهم: مصرف خودسرانه یا طولانی‌مدت بعضی داروهای ضدسرگیجه می‌تواند باعث خواب‌آلودگی، کاهش تمرکز، افزایش خطر زمین‌خوردن و در برخی اختلالات، کند شدن روند جبران وستیبولار شود. مطالب این مقاله جایگزین معاینه، تشخیص و تجویز پزشک نیست.

اگر دچار سرگیجه‌های مکرر، احساس چرخش محیط، عدم تعادل، بی‌حسی، ضعف، اختلال راه رفتن یا سایر علائم عصبی شده‌اید، بهتر است علت اصلی علائم قبل از مصرف طولانی‌مدت دارو مشخص شود.
برای بررسی تخصصی علت سرگیجه و اختلال تعادل و ارزیابی مشکلات عصبی می‌توانید برای ویزیت دکتر رضا صائبی راد، جراح مغز و اعصاب و ستون فقرات از بخش نوبت دهی سایت نوبت دریافت کنید.

تفاوت سرگیجه، سبکی سر و اختلال تعادل چیست؟

بیماران ممکن است واژه «سرگیجه» را برای احساس‌های متفاوتی به کار ببرند. مشخص شدن نوع احساس، مدت حمله، عوامل تحریک‌کننده و علائم همراه به تشخیص علت کمک می‌کند:

  • سرگیجه چرخشی یا Vertigo: فرد احساس می‌کند خودش یا محیط اطراف در حال چرخش یا حرکت است.
  • عدم تعادل یا Imbalance: فرد هنگام ایستادن یا راه رفتن احساس ناپایداری دارد، اما لزوماً چرخش را تجربه نمی‌کند.
  • سبکی سر یا احساس نزدیک شدن به غش: ممکن است با افت فشار خون، کم‌آبی، کم‌خونی، مشکلات قلبی یا بعضی داروها مرتبط باشد.
  • احساس شناور بودن یا ناپایداری مزمن: می‌تواند در بعضی اختلالات وستیبولار، میگرن، اضطراب یا شرایط چندعاملی دیده شود.

بنابراین یک «قرص سرگیجه» واحد که برای تمام این حالت‌ها مناسب باشد وجود ندارد. حتی دارویی که در یک بیماری مفید است ممکن است در بیماری دیگری فقط علائم را بپوشاند یا عوارض غیرضروری ایجاد کند.

انواع داروهای سرگیجه و اختلال تعادل

داروهایی که برای افراد مبتلا به سرگیجه تجویز می‌شوند را می‌توان بر اساس عملکرد، علت بیماری و هدف درمان به چند گروه تقسیم کرد. مقدار مصرف، مدت درمان و مناسب بودن هر دارو باید با توجه به سن، بیماری‌های همراه، بارداری، وضعیت کبد و کلیه و سایر داروهای مصرفی تعیین شود.

۱. بتاهیستین

بتاهیستین یکی از شناخته‌شده‌ترین داروهای مورد استفاده برای بعضی علائم وستیبولار است و به‌ویژه در برخی بیماران مبتلا به بیماری منییر تجویز می‌شود. این دارو ممکن است به کاهش دفعات یا شدت حملات در بعضی افراد کمک کند، اما پاسخ بیماران یکسان نیست و شواهد مربوط به میزان اثربخشی آن در تمام انواع سرگیجه نیز یکسان و قطعی نیست.

عوارض احتمالی بتاهیستین عبارت‌اند از:

  • سردرد
  • تهوع
  • سوءهاضمه
  • درد یا ناراحتی معده

مصرف دارو همراه غذا ممکن است ناراحتی گوارشی را در بعضی افراد کمتر کند، اما نحوه مصرف باید مطابق دستور پزشک یا بروشور همان فرآورده باشد. بتاهیستین درمان عمومی تمام انواع سرگیجه نیست و بهتر است پیش از شروع آن، علت علائم تا حد امکان مشخص شود. وجود بعضی بیماری‌ها، از جمله سابقه زخم گوارشی یا آسم، نیز باید به پزشک اطلاع داده شود.

۲. دیمن‌هیدرینات

دیمن‌هیدرینات یک آنتی‌هیستامین است که می‌تواند برای کاهش کوتاه‌مدت سرگیجه، تهوع، استفراغ و بیماری حرکت استفاده شود. این دارو معمولاً علت اصلی بیماری را برطرف نمی‌کند و بیشتر نقش کنترل علامت را دارد. خواب‌آلودگی از عوارض مهم دیمن‌هیدرینات است. خشکی دهان، تاری دید، یبوست، اختلال تمرکز و گاهی مشکل در دفع ادرار نیز ممکن است رخ دهد. مصرف آن به‌خصوص در سالمندان باید با احتیاط بیشتری انجام شود؛ زیرا آثار آرام‌بخش و آنتی‌کولینرژیک می‌توانند گیجی، احتباس ادرار و خطر افتادن را افزایش دهند.

۳. مکلیزین

مکلیزین نیز یک آنتی‌هیستامین با اثر مهارکننده علائم وستیبولار است و در بعضی کشورها برای سرگیجه و بیماری حرکت استفاده می‌شود. میزان دسترسی و موارد مصرف تأییدشده آن در کشورهای مختلف متفاوت است. این دارو ممکن است باعث خواب‌آلودگی، خشکی دهان، تاری دید و کاهش هوشیاری شود. مکلیزین نباید صرفاً به دلیل شهرت آن در منابع اینترنتی برای هر فرد مبتلا به سرگیجه مصرف شود؛ زیرا تشخیص بیماری زمینه‌ای و بررسی منع مصرف‌ها اهمیت بیشتری دارد.

۴. سیناریزین

سیناریزین در برخی کشورها برای بیماری حرکت، سرگیجه و اختلالات وستیبولار استفاده می‌شود و ممکن است علائم چرخش و تهوع را کاهش دهد. خواب‌آلودگی، ناراحتی گوارشی و افزایش وزن از عوارض احتمالی آن هستند. مصرف طولانی‌مدت سیناریزین، به‌خصوص در سالمندان، نیازمند احتیاط است؛ زیرا ممکن است با علائم حرکتی یا پارکینسونیسم دارویی مانند لرزش، سفتی عضلات و کندی حرکت ارتباط داشته باشد. در فرد مبتلا به پارکینسون یا کسی که علائم حرکتی جدید پیدا کرده است، ادامه مصرف باید توسط پزشک بازبینی شود. برای آشنایی بیشتر با درمان‌ها و عوارض حرکتی می‌توانید مطلب داروهای پارکینسون را نیز مطالعه کنید.

۵. پروکلرپرازین

پروکلرپرازین ممکن است در بعضی موارد برای کنترل کوتاه‌مدت سرگیجه شدید همراه با تهوع و استفراغ تجویز شود. خواب‌آلودگی، افت فشار خون و عوارض حرکتی یا اکستراپیرامیدال از عوارض احتمالی آن هستند. بی‌قراری شدید، اسپاسم عضلات گردن یا صورت، حرکات غیرارادی، سفتی قابل‌توجه یا تغییر سطح هوشیاری پس از مصرف این دارو نیازمند ارزیابی پزشکی است. مصرف طولانی‌مدت یا خودسرانه پروکلرپرازین برای سرگیجه مناسب نیست.

۶. داروهای ضدتهوع

اگر سرگیجه با تهوع یا استفراغ شدید همراه باشد، پزشک ممکن است با توجه به علت علائم، سن و بیماری‌های همراه از یک داروی ضدتهوع استفاده کند. داروهایی مانند اندانسترون، متوکلوپرامید یا پروکلرپرازین ممکن است در شرایط مناسب مطرح شوند. این داروها معمولاً علت اصلی سرگیجه را درمان نمی‌کنند و هدف آنها کنترل تهوع یا استفراغ است. هرکدام نیز عوارض و محدودیت‌های خاص خود را دارند؛ برای مثال، متوکلوپرامید می‌تواند عوارض حرکتی ایجاد کند و بعضی داروهای ضدتهوع ممکن است در افراد مستعد بر ریتم قلب اثر بگذارند. انتخاب دارو باید متناسب با شرایط بیمار باشد.

داروهای مهارکننده سیستم وستیبولار چیستند؟

بعضی آنتی‌هیستامین‌ها، داروهای ضدتهوع و داروهای آرام‌بخش فعالیت مسیرهای وستیبولار را کاهش می‌دهند. این اثر ممکن است در مرحله حاد بعضی بیماری‌ها، هنگامی که سرگیجه و تهوع شدید است، علائم را قابل‌تحمل‌تر کند. با این حال، مهار طولانی‌مدت سیستم وستیبولار همیشه مطلوب نیست. در بعضی اختلالات، مغز باید خود را با تغییر ایجادشده در ورودی‌های تعادلی سازگار کند؛ این فرایند «جبران وستیبولار» نام دارد. استفاده طولانی از برخی مهارکننده‌های وستیبولار ممکن است این سازگاری را کند کند. به همین علت، بسیاری از داروهای علامتی فقط برای یک دوره محدود و با بازبینی بالینی مصرف می‌شوند.

بعضی آرام‌بخش‌ها، از جمله بنزودیازپین‌ها، ممکن است در موقعیت‌های انتخاب‌شده اثر مهارکننده وستیبولار داشته باشند، اما خواب‌آلودگی، اختلال حافظه، افزایش خطر سقوط، وابستگی و علائم قطع مصرف، کاربرد آنها را محدود می‌کند. اطلاعات تکمیلی در مطلب بنزودیازپین‌ها و داروهای خواب‌آور ارائه شده است.

درمان دارویی سرگیجه گوش داخلی

عبارت «داروی سرگیجه گوش داخلی» بسیار جست‌وجو می‌شود، اما بیماری‌های گوش داخلی درمان یکسانی ندارند. زمان شروع، طول مدت حمله، ارتباط با حرکت سر، کاهش شنوایی، وزوز گوش و علائم عصبی در انتخاب مسیر تشخیص و درمان نقش دارند.


علل شایع سرگیجه


سرگیجه وضعیتی حمله‌ای خوش‌خیم یا BPPV

BPPV یکی از علل شایع سرگیجه چرخشی است. حملات آن معمولاً کوتاه‌اند و با تغییر وضعیت سر ایجاد می‌شوند؛ برای مثال هنگام غلت زدن در تخت، دراز کشیدن، بلند شدن یا نگاه کردن به بالا. علت معمول آن جابه‌جایی ذرات ریز کربنات کلسیم در مجاری نیم‌دایره‌ای گوش داخلی است. درمان اصلی BPPV معمولاً مانورهای جابه‌جایی کانالیت، مانند مانور اپلی، است و نوع مانور باید با کانال درگیر متناسب باشد. داروی ضدسرگیجه ممکن است در شرایط خاص و برای کنترل موقت تهوع به کار رود، اما ذرات جابه‌جا‌شده را به محل مناسب برنمی‌گرداند. مصرف مداوم قرص بدون انجام ارزیابی و مانور مناسب می‌تواند درمان اصلی را به تأخیر بیندازد. انجام خودسرانه مانور نیز برای همه مناسب نیست؛ افراد دارای مشکلات جدی گردن، کمر، عروق یا محدودیت حرکتی باید پیش از اجرای آن راهنمایی تخصصی دریافت کنند. اگر الگوی علائم با BPPV معمول تطابق ندارد یا علائم عصبی وجود دارد، ابتدا باید علت‌های دیگر بررسی شوند.

داروهای بیماری منییر

بیماری منییر می‌تواند با حملات سرگیجه، وزوز گوش، احساس پری گوش و کاهش شنوایی نوسان‌دار همراه باشد. تشخیص آن فقط بر اساس وجود سرگیجه انجام نمی‌شود و معمولاً شرح حال، معاینه و ارزیابی شنوایی اهمیت دارند. درمان با توجه به شرایط بیمار متفاوت است و ممکن است شامل اصلاح بعضی عوامل سبک زندگی، کنترل حمله حاد و درمان پیشگیرانه باشد. بتاهیستین یا بعضی داروهای ادرارآور در برخی بیماران و نظام‌های درمانی استفاده می‌شوند، اما سود و خطر آنها باید برای هر فرد جداگانه سنجیده شود. در حمله حاد نیز ممکن است یک داروی ضدسرگیجه یا ضدتهوع برای مدت کوتاه تجویز شود. بیمارانی که با درمان اولیه کنترل نمی‌شوند یا کاهش شنوایی قابل‌توجه دارند ممکن است به ارزیابی‌های تخصصی‌تر نیاز داشته باشند. درمان منییر فقط به مصرف بتاهیستین محدود نیست و در موارد انتخاب‌شده، روش‌های دیگری نیز توسط متخصص گوش، حلق و بینی بررسی می‌شوند.

نوریت وستیبولار و لابیرنتیت

نوریت وستیبولار ممکن است با شروع ناگهانی سرگیجه شدید و مداوم، تهوع، استفراغ و عدم تعادل بروز کند. در مرحله حاد، داروهای کنترل‌کننده سرگیجه و تهوع ممکن است برای مدت کوتاه استفاده شوند. پس از کنترل مرحله شدید، حرکت تدریجی و توانبخشی وستیبولار می‌تواند به جبران مغزی و بازگشت تعادل کمک کند. لابیرنتیت ممکن است علائمی مشابه ایجاد کند، اما وجود کاهش شنوایی یا سایر علائم گوشی می‌تواند در افتراق آن نقش داشته باشد. کاهش شنوایی ناگهانی، به‌ویژه اگر یک‌طرفه باشد، نیازمند ارزیابی سریع پزشکی است. سرگیجه حاد و مداوم نیز نباید بدون معاینه به نوریت یا لابیرنتیت نسبت داده شود، زیرا برخی مشکلات عصبی ممکن است نمای مشابهی داشته باشند.

داروهای میگرن وستیبولار

میگرن وستیبولار یکی از علل مهم حملات تکرارشونده سرگیجه است. بیمار ممکن است در همه حملات سردرد واضح نداشته باشد و علائمی مانند حساسیت به نور یا صدا، تهوع، سابقه میگرن یا تحریک شدن علائم با بعضی محرک‌ها به تشخیص کمک کنند. درمان می‌تواند شامل خواب منظم، وعده‌های غذایی منظم، فعالیت بدنی متناسب، شناخت محرک‌ها و در افراد مناسب، داروهای پیشگیری‌کننده از میگرن باشد. پزشک ممکن است با توجه به شرایط فرد از گروه‌هایی مانند موارد زیر استفاده کند:

  • بعضی بتابلوکرها
  • برخی داروهای ضدتشنج
  • بعضی داروهای ضدافسردگی
  • داروهای دیگر مورد استفاده در پیشگیری از میگرن
  • در موارد انتخاب‌شده، درمان‌های جدیدتر مرتبط با مسیر CGRP

همه این داروها به‌طور اختصاصی برای سرگیجه تأیید نشده‌اند و انتخاب آنها باید بر اساس تشخیص، شدت و دفعات حملات، سن، فشار خون، وزن، احتمال بارداری، بیماری‌های همراه و تداخلات دارویی انجام شود. جزئیات بیشتر درباره گزینه‌های درمانی در مقاله داروهای میگرن و سردرد قابل مطالعه است.

عوارض و تداخلات دارویی داروهای سرگیجه

عوارض داروهای سرگیجه به نوع دارو، مقدار و مدت مصرف، سن بیمار، وضعیت کبد و کلیه و داروهای هم‌زمان بستگی دارد. بسیاری از داروهایی که علائم وستیبولار را کاهش می‌دهند بر سیستم عصبی مرکزی اثر می‌گذارند و ممکن است هوشیاری و سرعت واکنش را کم کنند.

عوارض احتمالی این داروها، بسته به نوع فرآورده، می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

  • خواب‌آلودگی و خستگی
  • کاهش تمرکز و کند شدن واکنش‌ها
  • خشکی دهان
  • تاری دید
  • گیجی یا تشدید احساس عدم تعادل
  • تهوع، سوءهاضمه یا ناراحتی معده
  • سردرد
  • افت فشار خون
  • یبوست یا مشکل در دفع ادرار
  • حرکات غیرطبیعی یا علائم شبه‌پارکینسون در ارتباط با بعضی داروها

برای مثال، بتاهیستین بیشتر با سردرد و ناراحتی گوارشی همراه است. در مقابل، سیناریزین می‌تواند خواب‌آلودگی، افزایش وزن و در مصرف طولانی‌مدت، به‌خصوص در سالمندان، علائم حرکتی ایجاد کند. دیمن‌هیدرینات و داروهای مشابه نیز ممکن است آثار آنتی‌کولینرژیک مانند خشکی دهان، تاری دید و احتباس ادرار داشته باشند. داروهای خواب‌آور می‌توانند توانایی رانندگی، کار با دستگاه‌ها و حفظ تعادل را کاهش دهند. تا زمانی که اثر دارو بر هوشیاری مشخص نشده است، رانندگی یا انجام فعالیت‌های پرخطر مناسب نیست. مصرف هم‌زمان الکل نیز ممکن است خواب‌آلودگی و اختلال تعادل را تشدید کند.

عوارض جدی که نباید نادیده گرفته شوند

واکنش حساسیتی شدید، تورم صورت یا گلو، دشواری تنفس، غش، اختلال قابل‌توجه هوشیاری، حرکات غیرطبیعی، سفتی شدید، زردی پوست یا چشم و تشدید شدید عدم تعادل نیازمند ارزیابی پزشکی هستند. قطع یا ادامه داروی نسخه‌ای در چنین شرایطی باید با راهنمایی فوری پزشک انجام شود.

تداخلات دارویی قرص‌های سرگیجه

بسیاری از افراد مبتلا به سرگیجه هم‌زمان داروهایی برای فشار خون، اضطراب، افسردگی، خواب، میگرن، تشنج یا درد مصرف می‌کنند. به همین دلیل، بررسی تداخلات پیش از شروع داروی جدید اهمیت دارد.

داروهای ضدسرگیجه دارای اثر آرام‌بخش، در صورت مصرف هم‌زمان با گروه‌های زیر، ممکن است خواب‌آلودگی، گیجی، کندی واکنش و اختلال تعادل را بیشتر کنند:

  • داروهای خواب‌آور
  • بنزودیازپین‌ها مانند دیازپام
  • برخی داروهای ضدافسردگی
  • آنتی‌هیستامین‌های خواب‌آور
  • بعضی داروهای ضدتشنج
  • مسکن‌های قوی و آرام‌بخش
  • الکل

بتاهیستین نیز می‌تواند با بعضی داروها تداخل داشته باشد. مهارکننده‌های مونوآمین اکسیداز ممکن است میزان مواجهه بدن با بتاهیستین را افزایش دهند و آنتی‌هیستامین‌ها از نظر اثر دارویی با آن تداخل کنند. اهمیت بالینی تداخل به دارو، مقدار مصرف و شرایط بیمار بستگی دارد. پیش از شروع قرص سرگیجه، بهتر است فهرست تمام داروهای نسخه‌ای و بدون نسخه، مکمل‌ها و فرآورده‌های گیاهی در اختیار پزشک یا داروساز قرار گیرد. داروی تجویزشده نیز نباید به دلیل نگرانی از تداخل به‌طور ناگهانی و خودسرانه قطع شود.

داروهای سرگیجه در سالمندان

سرگیجه و عدم تعادل در سالمندان اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا احتمال زمین‌خوردن، شکستگی و آسیب ناشی از سقوط بیشتر است. از طرف دیگر، بعضی داروهای ضدسرگیجه خود می‌توانند خواب‌آلودگی، افت فشار خون، تاری دید و گیجی ایجاد کنند و مشکل تعادل را تشدید کنند.

در فرد سالمند مبتلا به سرگیجه، علاوه بر بیماری‌های گوش داخلی، لازم است عوامل زیر نیز در نظر گرفته شوند:

  • افت فشار خون هنگام ایستادن
  • بیماری‌های قلبی و اختلال ریتم قلب
  • مشکلات بینایی یا شنوایی
  • بیماری‌های عصبی
  • کم‌آبی و تغذیه نامناسب
  • کم‌خونی یا اختلالات متابولیک
  • ضعف عضلات و مشکلات راه رفتن
  • مصرف هم‌زمان تعداد زیادی دارو
  • عوارض یا تداخلات دارویی

اندازه‌گیری فشار خون در حالت خوابیده و ایستاده، مرور داروها، ارزیابی بینایی، شنوایی، شناخت، وضعیت قلبی‌عروقی و خطر سقوط می‌تواند بخشی از بررسی باشد. در سالمندان، گاهی کاهش مقدار یا اصلاح داروهای نامناسب از افزودن یک قرص جدید مهم‌تر است.

مصرف طولانی‌مدت سیناریزین در سالمندان باید با احتیاط بیشتری همراه باشد، زیرا علائمی مانند لرزش، سفتی یا کندی حرکت ممکن است ایجاد یا تشدید شوند. داروهای دارای اثر آنتی‌کولینرژیک نیز می‌توانند گیجی، یبوست، احتباس ادرار و تاری دید را بیشتر کنند.

داروهای سرگیجه در بارداری و شیردهی

سرگیجه در دوران بارداری ممکن است علل مختلفی داشته باشد؛ از تغییرات فشار خون، کم‌آبی و کم‌خونی گرفته تا میگرن یا بیماری‌های وستیبولار. بنابراین پیش از انتخاب دارو باید علت احتمالی علائم مشخص شود. ایمنی تمام داروهای ضدسرگیجه در بارداری یکسان نیست و دارویی که پیش از بارداری مصرف می‌شده نباید بدون بازبینی پزشکی ادامه یابد. پزشک باید شدت علائم، سن بارداری، خطرات بیماری درمان‌نشده و اطلاعات ایمنی هر دارو را در نظر بگیرد.

بتاهیستین در بارداری و شیردهی

اطلاعات انسانی درباره مصرف بتاهیستین در بارداری محدود است. در نتیجه، مصرف آن باید پس از ارزیابی فایده و خطر انجام شود و معمولاً انتخاب خودسرانه مناسبی نیست. درباره انتقال بتاهیستین به شیر مادر نیز اطلاعات کافی وجود ندارد و تصمیم‌گیری باید با توجه به نیاز مادر، سن و وضعیت نوزاد و گزینه‌های جایگزین انجام شود.

سیناریزین در بارداری و شیردهی

سیناریزین نیز معمولاً گزینه‌ای برای مصرف خودسرانه در بارداری یا شیردهی نیست. در صورت نیاز به درمان، پزشک دارویی را انتخاب می‌کند که با علت علائم و شرایط مادر و جنین یا شیرخوار تناسب بیشتری داشته باشد. سرگیجه همراه با خونریزی، درد شدید، تنگی نفس، درد قفسه سینه، سردرد شدید، اختلال بینایی، ضعف اندام یا غش در دوران بارداری به ارزیابی فوری نیاز دارد.

داروهای سرگیجه در کودکان

سرگیجه در کودکان همیشه به معنی بیماری گوش داخلی نیست و ارزیابی و درمان آن با بزرگسالان تفاوت دارد. ابتدا باید روشن شود که کودک واقعاً احساس چرخش دارد یا منظور او سبکی سر، ضعف، عدم تعادل یا احساس نزدیک شدن به غش است.

علل قابل بررسی در کودکان عبارت‌اند از:

  • میگرن و انواع میگرن کودکی
  • عفونت یا مشکلات گوش
  • افت فشار خون وضعیتی
  • کم‌آبی
  • بعضی بیماری‌های قلبی
  • اختلالات عصبی
  • عوارض داروها

میگرن یکی از علل مهم سرگیجه در کودکان است. در کودکان بزرگ‌تر، سرگیجه پس از بلند شدن ممکن است با افت فشار خون وضعیتی ارتباط داشته باشد. حملات مکرر همراه با غش، تپش قلب، درد قفسه سینه یا سابقه خانوادگی مرگ ناگهانی یا بیماری قلبی ممکن است به بررسی قلبی نیاز داشته باشد. مصرف دارو در کودک باید بر اساس سن، وزن، تشخیص، نوع فرآورده و اطلاعات رسمی همان دارو انجام شود. بعضی فرآورده‌های بتاهیستین برای افراد زیر ۱۸ سال توصیه نشده‌اند. قرص سرگیجه بزرگسالان را نباید با نصف کردن یا کاهش خودسرانه مقدار به کودک داد. سرگیجه شدید یا مکرر کودک همراه با اختلال راه رفتن، کاهش هوشیاری، ضعف اندام، سردرد شدید، استفراغ مکرر، غش، کاهش شنوایی ناگهانی یا علائم عصبی جدید باید بدون تأخیر بررسی شود.

گیاهان دارویی، ویتامین‌ها و مکمل‌ها برای سرگیجه

درمان گیاهی یا ویتامین واحدی برای تمام انواع سرگیجه وجود ندارد. باید میان درمان علت بیماری و کاهش یکی از علائم، مانند تهوع، تفاوت قائل شد. مکمل‌ها نیز می‌توانند عارضه یا تداخل دارویی ایجاد کنند.

زنجبیل

زنجبیل بیشتر به دلیل اثر احتمالی آن بر کاهش تهوع مورد توجه قرار گرفته است. حتی اگر تهوع همراه با سرگیجه را در بعضی افراد کمتر کند، الزاماً بیماری‌هایی مانند BPPV، منییر یا میگرن وستیبولار را درمان نمی‌کند. مصرف آن در مقدار زیاد یا همراه بعضی داروها نیز ممکن است مناسب نباشد.

جینکو بیلوبا

جینکو بیلوبا در بعضی مکمل‌ها با ادعای کمک به سرگیجه عرضه می‌شود، اما شواهد برای توصیه عمومی آن به همه بیماران کافی نیست. فرآورده‌های جینکو ممکن است با بعضی داروها، به‌ویژه داروهای مؤثر بر خون‌ریزی، تداخل داشته باشند.

ویتامین D

کمبود ویتامین D در صورت وجود بهتر است اصلاح شود. ارتباط کمبود ویتامین D با عود BPPV در بعضی مطالعات بررسی شده است، اما مصرف خودسرانه مقدارهای بالای ویتامین D درمان عمومی سرگیجه نیست و می‌تواند زیان‌آور باشد. تصمیم برای مصرف مکمل بهتر است بر اساس وضعیت فرد و در صورت لزوم آزمایش انجام شود.

ویتامین B12 و آهن

کمبود ویتامین B12 یا آهن ممکن است با ضعف، خستگی، سبکی سر یا در بعضی موارد علائم عصبی همراه باشد. اگر ارزیابی پزشکی و آزمایش‌ها کمبود را نشان دهند، اصلاح آن اهمیت دارد؛ اما مصرف آهن یا B12 در فردی که کمبود ندارد الزاماً سرگیجه را برطرف نمی‌کند.

اطلاعات مربوط به ایمنی ترکیب بعضی داروهای ضدسرگیجه با فرآورده‌های گیاهی محدود است. بهتر است پزشک یا داروساز از تمام مکمل‌ها و گیاهان دارویی مصرفی بیمار مطلع باشد.

داروها و درمان‌های جدید سرگیجه

پیشرفت درمان سرگیجه فقط به تولید قرص‌های جدید محدود نیست. تشخیص دقیق‌تر، انتخاب درمان متناسب با بیماری، مانورهای هدفمند و توانبخشی شخصی‌سازی‌شده از مهم‌ترین مسیرهای درمان مدرن هستند.

درمان‌های جدیدتر میگرن وستیبولار

در افرادی که علت سرگیجه میگرن وستیبولار است، درمان بر اساس الگوی میگرن و ویژگی‌های فرد انجام می‌شود. پژوهش درباره استفاده از درمان‌های جدیدتر میگرن، از جمله داروهای مرتبط با مسیر CGRP، در بیماران دارای علائم وستیبولار ادامه دارد. با این حال، همه داروهای جدید میگرن به‌طور اختصاصی برای سرگیجه تأیید نشده‌اند و انتخاب آنها باید توسط پزشک آشنا با این بیماری انجام شود.

پیشرفت در درمان BPPV

در BPPV تمرکز اصلی همچنان بر درمان مکانیکی است، نه ساخت قرص قوی‌تر. شناسایی کانال درگیر و اجرای مانور متناسب با آن می‌تواند درمان را هدفمندتر کند. در مراکز تخصصی ممکن است از تجهیزات ارزیابی وستیبولار برای تشخیص دقیق‌تر بعضی بیماران استفاده شود.

توانبخشی وستیبولار شخصی‌سازی‌شده

توانبخشی وستیبولار برنامه‌ای تمرینی است که با هدف کمک به جبران مغزی، افزایش ثبات نگاه، بهبود تعادل و کاهش حساسیت به حرکت طراحی می‌شود. برنامه ممکن است شامل تمرین‌های تثبیت نگاه، حرکات کنترل‌شده سر، تمرین تعادل و راه رفتن باشد. تمرین مناسب برای هر فرد به تشخیص، شدت علائم و خطر سقوط بستگی دارد. انجام تمرین‌های نامتناسب ممکن است علائم را تشدید کند؛ بنابراین در موارد پیچیده، طراحی برنامه توسط درمانگر آموزش‌دیده اهمیت دارد. توانبخشی می‌تواند در بعضی بیماران از سرکوب طولانی‌مدت علائم با دارو مفیدتر باشد.

آینده درمان سرگیجه

مسیر تحقیقات به سوی تشخیص دقیق‌تر علت سرگیجه، درمان اختصاصی بیماری زمینه‌ای، توانبخشی شخصی‌سازی‌شده و کاهش مصرف غیرضروری داروهای مهارکننده وستیبولار حرکت می‌کند. همچنان مهم‌ترین اصل این است که درمان بر اساس تشخیص انجام شود، نه فقط نام علامت.

نکاتی مهم درباره سرگیجه


چه داروهایی خودشان می‌توانند باعث سرگیجه شوند؟

سرگیجه یا عدم تعادل ممکن است عارضه یک داروی جدید، افزایش مقدار مصرف، تداخل میان چند دارو یا افت فشار ناشی از دارو باشد. گروه‌هایی که ممکن است در بعضی افراد چنین علائمی ایجاد کنند عبارت‌اند از:

  • برخی داروهای فشار خون و قلب
  • آرام‌بخش‌ها و خواب‌آورها
  • داروهای ضداضطراب
  • بعضی داروهای ضدافسردگی
  • داروهای ضدتشنج
  • شل‌کننده‌های عضلانی
  • برخی مسکن‌ها
  • داروهایی که بر قند خون یا آب و الکترولیت‌های بدن اثر می‌گذارند

اگر سرگیجه پس از شروع داروی جدید یا افزایش مقدار آن ایجاد شده است، زمان شروع علائم را یادداشت کنید و با پزشک یا داروساز در میان بگذارید. داروی تجویزشده را خودسرانه قطع نکنید؛ قطع ناگهانی بعضی داروها می‌تواند خطرناک باشد. برای شناخت بیشتر یکی از گروه‌های مرتبط می‌توانید راهنمای داروهای ضدافسردگی و عوارض آنها را بخوانید.

آیا سرگیجه همیشه از گوش است؟

خیر. سرگیجه ممکن است منشأ وستیبولار، عصبی، قلبی‌عروقی، متابولیک یا دارویی داشته باشد و گاهی چند عامل هم‌زمان در ایجاد آن نقش دارند. فشار خون پایین، اختلال ریتم قلب، کم‌آبی، کم‌خونی، میگرن، عوارض داروها و بعضی بیماری‌های عصبی از جمله احتمال‌های دیگر هستند. شرح دقیق احساس بیمار، مدت هر حمله، ارتباط آن با حرکت سر یا ایستادن، وجود کاهش شنوایی، وزوز گوش، سردرد، تپش قلب، غش یا علائم عصبی به انتخاب بررسی مناسب کمک می‌کند. نسبت دادن همه موارد سرگیجه به «گوش داخلی» ممکن است تشخیص علت اصلی را به تأخیر بیندازد.

چه زمانی سرگیجه خطرناک است؟

بیشتر موارد سرگیجه ناشی از سکته مغزی نیستند؛ با این حال، سرگیجه حاد گاهی می‌تواند نشانه یک مشکل جدی باشد. در صورت بروز سرگیجه ناگهانی همراه با هرکدام از علائم زیر، ارزیابی فوری پزشکی ضروری است:

  • ضعف یا بی‌حسی جدید در صورت، دست یا پای یک سمت بدن
  • اختلال تکلم، کج شدن صورت یا دشواری در بلع
  • دوبینی یا اختلال بینایی جدید
  • ناتوانی شدید و جدید در ایستادن یا راه رفتن
  • کاهش سطح هوشیاری، گیجی شدید یا تشنج
  • سردرد ناگهانی و بسیار شدید یا سردردی متفاوت از معمول
  • درد قفسه سینه، تنگی نفس، تپش قلب شدید یا غش
  • استفراغ مداوم و ناتوانی در نوشیدن مایعات
  • کاهش شنوایی ناگهانی، به‌ویژه در یک گوش
  • سرگیجه پس از ضربه به سر
هشدار: سرگیجه حاد و مداوم همراه با علائم عصبی را نباید فقط با مصرف قرص ضدسرگیجه در منزل پوشاند. در چنین شرایطی با اورژانس تماس بگیرید یا برای ارزیابی فوری مراجعه کنید.

بهترین قرص برای سرگیجه چیست؟

بهترین داروی سرگیجه برای همه یکسان نیست. اگر علت BPPV باشد، مانور درمانی معمولاً از قرص مؤثرتر است. در بیماری منییر رویکرد متفاوتی لازم است؛ در میگرن وستیبولار ممکن است درمان پیشگیرانه میگرن مطرح شود و در نوریت وستیبولار نیز درمان کوتاه‌مدت مرحله حاد با توانبخشی پس از آن تفاوت دارد. در مواردی که سرگیجه از افت فشار خون، کم‌آبی، کم‌خونی، اختلال قلبی یا عارضه دارو ناشی می‌شود، مصرف یک مهارکننده وستیبولار علت اصلی را درمان نمی‌کند. بنابراین مهم‌ترین مرحله، تشخیص علت است، نه انتخاب قوی‌ترین یا مشهورترین قرص.

چه زمانی باید برای سرگیجه به پزشک مراجعه کنیم؟

اگر سرگیجه یا عدم تعادل مکرر، طولانی‌مدت یا رو به تشدید است، بهتر است علت آن توسط پزشک بررسی شود. همچنین اگر سرگیجه پس از شروع یک داروی جدید ایجاد شده، با کاهش شنوایی یا وزوز گوش همراه است، باعث اختلال در راه رفتن می‌شود یا مرتب عود می‌کند، ارزیابی پزشکی اهمیت دارد.مراجعه فوری یا اورژانسی زمانی ضروری است که سرگیجه ناگهانی و شدید همراه با علائمی مانند ضعف یا بی‌حسی یک سمت بدن، اختلال تکلم، دوبینی یا اختلال جدید بینایی، ناتوانی شدید در راه رفتن، غش، کاهش سطح هوشیاری یا سردرد ناگهانی و بسیار شدید باشد. این علائم ممکن است نشانه یک مشکل عصبی جدی باشند و نباید صرفاً با مصرف قرص ضدسرگیجه کنترل شوند.در سرگیجه‌های مکرر نیز به‌جای مصرف طولانی‌مدت دارو، بهتر است ابتدا مشخص شود علت، گوش داخلی، میگرن وستیبولار، عوارض دارویی، مشکلات عصبی یا سایر بیماری‌ها است.

جمع‌بندی

داروهایی مانند بتاهیستین، دیمن‌هیدرینات، مکلیزین، سیناریزین، پروکلرپرازین و بعضی داروهای ضدتهوع ممکن است در شرایط مشخص برای کنترل سرگیجه یا علائم همراه استفاده شوند. با این حال، انتخاب دارو، مقدار مصرف و مدت درمان باید با علت سرگیجه و شرایط فرد تناسب داشته باشد. در بعضی بیماری‌ها مانند BPPV، درمان غیردارویی نقش اصلی دارد. در برخی اختلالات نیز توانبخشی وستیبولار بخش مهم درمان است و مصرف طولانی داروهای مهارکننده ممکن است روند سازگاری مغز را کند کند. خواب‌آلودگی، تداخلات دارویی و خطر سقوط، به‌ویژه در سالمندان، باید جدی گرفته شوند. مصرف مداوم قرص ضدسرگیجه بدون مشخص شدن علت علائم توصیه نمی‌شود. این مقاله برای افزایش آگاهی عمومی است و جایگزین ارزیابی پزشک نیست. سرگیجه شدید یا ناگهانی همراه با علائم عصبی، غش، درد قفسه سینه، کاهش شنوایی ناگهانی یا اختلال شدید راه رفتن نیازمند بررسی فوری است.

درمان سرگیجه زمانی نتیجه بهتری دارد که ابتدا علت اصلی آن مشخص شود. BPPV، بیماری منییر، میگرن وستیبولار، مشکلات عصبی و عوارض دارویی ممکن است علائم مشابهی ایجاد کنند اما درمان آنها یکسان نیست.
اگر سرگیجه یا عدم تعادل شما تکرار می‌شود، طولانی شده یا با علائم عصبی همراه است، برای بررسی علت و انتخاب درمان مناسب می‌توانید از بخش نوبت دهی سایت نوبت دریافت کنید.

این مطلب برای شما مفید بود؟

آن را با افرادی که ممکن است به آن نیاز داشته باشند به اشتراک بگذارید.

منابع

  1. NICE – سرگیجه و ورتیگو در بزرگسالان
  2. NICE – سرگیجه و ورتیگو در کودکان
  3. NHS – Betahistine (بتاهیستین)
  4. NHS – تداخلات دارویی و مکمل‌های بتاهیستین
  5. NHS – Cinnarizine (سیناریزین)
  6. NICE – پیشگیری از زمین‌خوردن و ارزیابی سالمندان

سوالات متداول

آیا بتاهیستین بهترین قرص سرگیجه است؟

خیر. بتاهیستین در بعضی اختلالات وستیبولار، به‌ویژه در برخی بیماران مبتلا به بیماری منییر، استفاده می‌شود؛ اما برای همه علل سرگیجه مناسب نیست و میزان پاسخ افراد نیز متفاوت است.

آیا قرص سرگیجه را می‌توان هر روز مصرف کرد؟

به نوع دارو، علت سرگیجه و شرایط بیمار بستگی دارد. بعضی مهارکننده‌های وستیبولار برای مصرف کوتاه‌مدت مناسب‌ترند و مصرف طولانی آنها ممکن است خواب‌آلودگی، خطر سقوط یا اختلال در جبران وستیبولار ایجاد کند. مدت مصرف باید توسط پزشک تعیین و بازبینی شود.

برای سرگیجه گوش داخلی چه دارویی مناسب است؟

ابتدا باید نوع بیماری گوش داخلی مشخص شود. BPPV، بیماری منییر، نوریت وستیبولار و لابیرنتیت درمان یکسانی ندارند. برای مثال، درمان اصلی BPPV معمولاً مانور جابه‌جایی کانالیت است، نه مصرف طولانی قرص.

آیا سرگیجه با بتاهیستین درمان می‌شود؟

بتاهیستین ممکن است در بعضی بیماران کمک‌کننده باشد، اما اثر آن به علت سرگیجه بستگی دارد و درمان عمومی تمام انواع سرگیجه محسوب نمی‌شود.

آیا استرس و اضطراب باعث سرگیجه می‌شوند؟

اضطراب می‌تواند احساس سرگیجه، سبکی سر یا ناپایداری را ایجاد یا تشدید کند. با این حال، پیش از نسبت دادن علائم مداوم یا شدید به اضطراب، بررسی علت‌های جسمی مناسب اهمیت دارد.

آیا سرگیجه می‌تواند از گردن باشد؟

بعضی افراد هم‌زمان با درد یا محدودیت حرکتی گردن، احساس سرگیجه یا عدم تعادل دارند؛ اما نسبت دادن علائم به ستون فقرات گردنی نیازمند احتیاط است. ابتدا باید علل مهم‌تر و شایع‌تر وستیبولار، عصبی و قلبی‌عروقی بررسی شوند.

آیا سرگیجه نشانه تومور مغزی است؟

در بیشتر افراد مبتلا به سرگیجه، علت تومور مغزی نیست. با این حال، علائم عصبی پیشرونده یا غیرمعمول، سردرد جدید و شدید، تشنج یا تغییرات واضح در راه رفتن و بینایی نیازمند بررسی پزشکی هستند.

آیا MRI برای همه بیماران مبتلا به سرگیجه لازم است؟

خیر. نیاز به MRI به الگوی سرگیجه، یافته‌های معاینه عصبی، سن، عوامل خطر و علائم همراه بستگی دارد. در بسیاری از سرگیجه‌های محیطی تیپیک، تشخیص ابتدا بر اساس شرح حال و معاینه انجام می‌شود.

آیا داروهای سرگیجه خواب‌آور هستند؟

بعضی از آنها، از جمله تعدادی از آنتی‌هیستامین‌ها و مهارکننده‌های وستیبولار، می‌توانند خواب‌آلودگی و کاهش تمرکز ایجاد کنند. تا مشخص شدن اثر دارو بر هوشیاری، از رانندگی و کارهای پرخطر خودداری کنید.

چه زمانی برای سرگیجه باید فوراً به اورژانس مراجعه کرد؟

سرگیجه ناگهانی همراه با ضعف یا بی‌حسی یک سمت بدن، اختلال تکلم، دوبینی، ناتوانی جدید در راه رفتن، کاهش هوشیاری، سردرد بسیار شدید، درد قفسه سینه، غش یا کاهش شنوایی ناگهانی نیازمند ارزیابی فوری است.

مطالب مرتبط

4 مورد