داروهای پارکینسون؛ انواع، کاربردها، عوارض و جدیدترین درمان‌ها

بیماری پارکینسون یکی از بیماری‌های پیشرونده و تحلیل‌برنده سیستم عصبی است. در این بیماری، فعالیت سلول‌های تولیدکننده دوپامین در بخشی از مغز به نام «ماده سیاه» یا Substantia Nigra به‌تدریج کاهش پیدا می‌کند. دوپامین پیام‌رسان عصبی مهمی است که در شروع حرکت، هماهنگی عضلات و کنترل دقیق حرکات بدن نقش دارد. با کاهش فعالیت دوپامین، علائمی مانند لرزش دست در حالت استراحت، کندی حرکت یا برادی‌کینزی، سفتی عضلات، اختلال تعادل، تغییر الگوی راه‌رفتن و کاهش حرکات طبیعی صورت ایجاد می‌شوند. همه بیماران لزوماً تمام این علائم را ندارند و شدت و الگوی بیماری نیز در افراد مختلف یکسان نیست. پارکینسون فقط بر حرکت اثر نمی‌گذارد. اختلال خواب، افسردگی، اضطراب، یبوست، کاهش حس بویایی، خستگی، درد، افت فشار هنگام ایستادن و مشکلات حافظه یا تمرکز نیز ممکن است در طول بیماری دیده شوند. بعضی از این علائم می‌توانند پیش از نشانه‌های حرکتی ظاهر شوند یا تحت تأثیر داروها تغییر کنند. در حال حاضر درمانی که بتواند پارکینسون را در همه بیماران به‌طور قطعی متوقف کند یا سلول‌های عصبی ازدست‌رفته را بازسازی کند، در دسترس نیست. بااین‌حال، داروهای پارکینسون می‌توانند از طریق افزایش اثر دوپامین یا تنظیم مسیرهای عصبی، بسیاری از علائم را کاهش دهند و به حفظ عملکرد روزانه و کیفیت زندگی کمک کنند. انتخاب دارو به سن، شدت و نوع علائم، مرحله بیماری، فعالیت‌های روزانه، وضعیت شناختی، بیماری‌های زمینه‌ای، داروهای هم‌زمان و میزان تحمل عوارض بستگی دارد. بنابراین نسخه یک بیمار را نباید برای بیمار دیگری مناسب دانست و شروع، تغییر مقدار یا قطع دارو باید با نظر پزشک انجام شود.
اگر شما یا یکی از نزدیکانتان با علائمی مانند لرزش دست، کندی حرکات، سفتی عضلات، اختلال تعادل یا تغییرات حرکتی مواجه هستید، بررسی دقیق توسط متخصص مغز و اعصاب می‌تواند به تشخیص صحیح و انتخاب بهترین روش درمان کمک کند. برای ارزیابی تخصصی، بررسی داروهای مصرفی و دریافت برنامه درمانی مناسب می‌توانید از طریق صفحه نوبت دهی اقدام کنید.

داروهای پارکینسون چگونه اثر می‌کنند؟

هدف اصلی درمان دارویی، جبران کاهش فعالیت دوپامین و متعادل‌کردن مسیرهای عصبی مرتبط با حرکت است. این داروها از یک سازوکار واحد استفاده نمی‌کنند و هر گروه به شیوه متفاوتی اثر می‌گذارد:

• افزایش دسترسی مغز به پیش‌ساز دوپامین: لوودوپا وارد مغز می‌شود و در آنجا به دوپامین تبدیل می‌شود.
• تقلید عملکرد دوپامین: آگونیست‌های دوپامین گیرنده‌های این پیام‌رسان را مستقیماً تحریک می‌کنند.
• کاهش تجزیه دوپامین یا لوودوپا: مهارکننده‌های MAO-B و COMT می‌توانند مدت اثر درمان دوپامینی را افزایش دهند.
• اثر بر مسیرهای عصبی دیگر: بعضی داروها از راه‌هایی غیر از افزایش مستقیم دوپامین، به کاهش لرزش یا حرکات غیرارادی کمک می‌کنند.

برنامه درمانی ممکن است در طول زمان تغییر کند. پیشرفت بیماری، کوتاه‌شدن مدت اثر هر نوبت دارو، بروز عوارض یا تغییر نیازهای روزانه بیمار از دلایل رایج بازبینی درمان هستند.

لوودوپا؛ مؤثرترین دارو برای بسیاری از علائم حرکتی

لوودوپا یا Levodopa معمولاً مؤثرترین دارو برای کنترل علائم حرکتی پارکینسون محسوب می‌شود. خود دوپامین به مقدار کافی از سد خونی‌ـ‌مغزی عبور نمی‌کند، اما لوودوپا به‌عنوان پیش‌ساز آن وارد مغز می‌شود و به دوپامین تبدیل می‌گردد. لوودوپا معمولاً همراه با کاربیدوپا یا ترکیبی مشابه مصرف می‌شود. این همراهی، تبدیل لوودوپا به دوپامین را پیش از رسیدن دارو به مغز کاهش می‌دهد؛ در نتیجه مقدار بیشتری از دارو به مغز می‌رسد و بعضی عوارض محیطی، مانند تهوع، کمتر می‌شوند.

کاربردهای لوودوپا

لوودوپا می‌تواند به بهبود کندی حرکت، سفتی عضلات، دشواری شروع حرکت، مشکلات راه‌رفتن و در بسیاری از بیماران به کاهش لرزش کمک کند. پاسخ به دارو در افراد مختلف متفاوت است، اما بسیاری از بیماران در مراحل گوناگون بیماری از آن سود می‌برند.

نوسانات حرکتی و دوره‌های روشن و خاموش

با پیشرفت بیماری ممکن است مدت اثر یک نوبت لوودوپا کوتاه‌تر شود. بیمار در دوره «روشن» یا ON حرکت بهتری دارد، اما در دوره «خاموش» یا OFF علائمی مانند کندی، سفتی، لرزش یا دشواری راه‌رفتن دوباره ظاهر می‌شوند. برگشت علائم پیش از نوبت بعدی دارو گاهی «تمام‌شدن اثر دارو» نامیده می‌شود. ثبت زمان مصرف دارو، وعده‌های غذایی و ساعت شروع دوره‌های خاموش می‌تواند به پزشک در تنظیم برنامه درمان کمک کند. بیمار نباید برای جبران دوره خاموش، خودسرانه تعداد یا مقدار نوبت‌های دارو را افزایش دهد.

دیسکینزی

دیسکینزی به حرکات غیرارادی مانند پیچ‌وتاب بدن یا حرکات اضافی و کنترل‌نشده دست، پا، گردن یا تنه گفته می‌شود. این حالت ممکن است پس از درمان طولانی‌مدت ایجاد شود و گاهی با زمان اوج اثر لوودوپا ارتباط دارد. دیسکینزی با لرزش ناشی از خود بیماری یکسان نیست و زمان وقوع آن برای تصمیم‌گیری درمانی اهمیت دارد.

عوارض احتمالی لوودوپا

• تهوع یا ناراحتی گوارشی
• سرگیجه و افت فشار خون هنگام ایستادن
• خواب‌آلودگی
• توهم، گیجی یا تغییرات رفتاری، به‌ویژه در سالمندان و افراد دارای مشکلات شناختی
• نوسانات حرکتی و دیسکینزی

قطع ناگهانی لوودوپا یا دیگر داروهای دوپامینی می‌تواند موجب بازگشت شدید علائم و در مواردی بروز وضعیتی خطرناک همراه با سفتی شدید، تب یا تغییر سطح هوشیاری شود. هرگونه کاهش یا قطع دارو باید با برنامه پزشک انجام شود.

آگونیست‌های دوپامین

آگونیست‌های دوپامین با تحریک مستقیم گیرنده‌های دوپامین، اثری شبیه این پیام‌رسان ایجاد می‌کنند. این داروها ممکن است در مراحل اولیه بیماری یا همراه لوودوپا برای کاهش دوره‌های خاموش به کار روند. انتخاب آنها به سن، الگوی علائم، وضعیت شناختی و احتمال بروز عوارض بستگی دارد. این گروه در بعضی بیماران جوان‌تر می‌تواند شروع درمان با لوودوپا را به تعویق بیندازد یا در ترکیب با آن مفید باشد؛ بااین‌حال، به تعویق انداختن لوودوپا هدفی نیست که برای همه بیماران مناسب باشد. کنترل مؤثر علائم و حفظ عملکرد روزانه باید در کنار خطر عوارض سنجیده شود.

عوارض احتمالی آگونیست‌های دوپامین

• خواب‌آلودگی شدید یا حمله ناگهانی خواب
• سرگیجه و افت فشار هنگام ایستادن
• تهوع
• ورم پاها
• توهم، گیجی یا تشدید مشکلات شناختی
• رفتارهای تکانه‌ای و اختلال کنترل تکانه

اختلال کنترل تکانه می‌تواند به شکل خرید یا قمار کنترل‌نشده، پرخوری، افزایش رفتار جنسی، اشتغال ذهنی شدید با فعالیت‌های خاص یا رفتارهای تکراری غیرمعمول ظاهر شود. ممکن است خود بیمار این تغییرات را پنهان کند یا متوجه ارتباط آنها با دارو نباشد؛ بنابراین مشاهده و گزارش خانواده اهمیت زیادی دارد. در صورت خواب‌آلودگی ناگهانی، بیمار نباید رانندگی کند یا با ابزار خطرناک کار کند و لازم است موضوع را در اسرع وقت با پزشک مطرح کند. دارو نیز نباید بدون نظر پزشک ناگهان قطع شود.

مهارکننده‌های MAO-B

دوپامین در مغز به‌وسیله آنزیم‌هایی از جمله MAO-B تجزیه می‌شود. مهارکننده‌های MAO-B با کاهش فعالیت این آنزیم کمک می‌کنند اثر دوپامین مدت بیشتری باقی بماند. این داروها ممکن است به‌تنهایی در مراحل ابتدایی یا همراه با لوودوپا برای کاهش دوره‌های خاموش استفاده شوند.

عوارض و نکات احتیاطی

• سردرد، تهوع یا سرگیجه
• اختلال خواب در بعضی بیماران
• افت فشار هنگام ایستادن
• افزایش دیسکینزی در صورت مصرف همراه لوودوپا
• احتمال تداخل با بعضی داروهای ضدافسردگی، مسکن‌ها، داروهای سرفه و سایر داروهای مؤثر بر سروتونین

مصرف هم‌زمان بعضی داروهای مؤثر بر سروتونین ممکن است در شرایط خاص خطر سندرم سروتونین را افزایش دهد. بی‌قراری، تعریق شدید، لرزش، تپش قلب، اسهال، تب، سفتی عضلات یا تغییر وضعیت ذهنی از نشانه‌های احتمالی آن هستند. این وضعیت به ارزیابی فوری پزشکی نیاز دارد. وجود احتمال تداخل به این معنا نیست که همه ترکیب‌ها ممنوع‌اند؛ نوع دارو، مقدار مصرف و شرایط بیمار اهمیت دارد. پزشک و داروساز باید از تمام داروهای نسخه‌ای، بدون نسخه و مکمل‌های بیمار اطلاع داشته باشند.

مهارکننده‌های COMT

مهارکننده‌های COMT معمولاً همراه با لوودوپا به کار می‌روند و به‌تنهایی نقش اصلی در درمان ندارند. این داروها با کاهش تجزیه لوودوپا، مدت اثر هر نوبت را بیشتر می‌کنند و ممکن است برای بیمارانی مناسب باشند که با کوتاه‌شدن اثر دارو، برگشت علائم پیش از نوبت بعدی یا نوسانات حرکتی روبه‌رو هستند.

عوارض احتمالی

• افزایش حرکات غیرارادی به علت تقویت اثر لوودوپا
• تهوع یا اسهال
• افت فشار و سرگیجه
• تشدید بعضی عوارض لوودوپا
• تغییر رنگ ادرار با بعضی داروهای این گروه؛ این تغییر لزوماً نشانه آسیب نیست، اما بهتر است درباره آن از پزشک یا داروساز سؤال شود.

بعضی داروهای این گروه به ملاحظات و پایش اختصاصی نیاز دارند. انتخاب دارو و بررسی عملکرد کبد یا سایر آزمایش‌ها، در صورت لزوم، باید بر اساس نوع فرآورده و نظر پزشک انجام شود.

آمانتادین

آمانتادین از مسیرهای مختلف عصبی بر علائم پارکینسون اثر می‌گذارد. این دارو ممکن است برای برخی علائم حرکتی و به‌ویژه کاهش دیسکینزی ناشی از لوودوپا در بعضی بیماران مفید باشد.

عوارض احتمالی آمانتادین

• ورم پاها
• خشکی دهان
• سرگیجه یا افت فشار
• اختلال تمرکز، گیجی و توهم، به‌ویژه در سالمندان
• اختلال خواب
• ایجاد طرح توری یا لکه‌لکه روی پوست در بعضی افراد

آمانتادین عمدتاً از راه کلیه دفع می‌شود؛ بنابراین در افراد دارای اختلال عملکرد کلیه ممکن است به تنظیم مقدار مصرف نیاز باشد. این دارو نیز نباید بدون برنامه پزشک به‌طور ناگهانی قطع شود.

داروهای آنتی‌کولینرژیک و کنترل لرزش

برخی داروهای آنتی‌کولینرژیک ممکن است در بیماران منتخب، بیشتر برای کنترل لرزش، استفاده شوند. نقش این داروها محدودتر از لوودوپا است و بر کندی حرکت یا اختلال راه‌رفتن معمولاً اثر کمتری دارند. خشکی دهان، یبوست، تاری دید، احتباس ادرار، گیجی و اختلال حافظه از عوارض احتمالی این گروه هستند. به همین دلیل، در سالمندان، افراد دارای مشکلات شناختی، بزرگی پروستات یا بعضی بیماری‌های چشمی معمولاً احتیاط بیشتری لازم است.

درمان علائم غیرحرکتی پارکینسون

علائم غیرحرکتی ممکن است به‌اندازه مشکلات حرکتی بر کیفیت زندگی اثر بگذارند. درمان آنها باید بر اساس علت انجام شود؛ زیرا یک علامت ممکن است از خود بیماری، عارضه دارو، بیماری دیگری یا ترکیبی از این عوامل ناشی شده باشد.

اختلال خواب

بی‌خوابی، خواب منقطع، خواب‌آلودگی روزانه، سندرم پای بی‌قرار و اختلال رفتار در خواب REM ممکن است در پارکینسون دیده شوند. در اختلال رفتار خواب REM، بیمار ممکن است رویاهای خود را با حرکت، فریاد یا ضربه‌زدن اجرا کند و در معرض آسیب قرار گیرد. درمان بر اساس نوع اختلال خواب انتخاب می‌شود. مرور داروهای مصرفی، اصلاح زمان‌بندی آنها، ایمن‌سازی محیط خواب و بررسی مشکلاتی مانند آپنه خواب می‌تواند ضروری باشد. داروهای خواب‌آور ممکن است خواب‌آلودگی، گیجی و خطر زمین‌خوردن را افزایش دهند؛ برای آشنایی بیشتر می‌توان مطلب بنزودیازپین‌ها و داروهای خواب‌آور را نیز مطالعه کرد.

افسردگی و اضطراب

افسردگی و اضطراب در پارکینسون شایع‌اند و ممکن است با روان‌درمانی، فعالیت بدنی متناسب، حمایت اجتماعی، دارو یا ترکیبی از این روش‌ها مدیریت شوند. انتخاب درمان باید با توجه به تداخل‌ها، افت فشار، خواب‌آلودگی و وضعیت شناختی انجام شود. بعضی داروهای روان‌پزشکی می‌توانند علائم حرکتی، خواب‌آلودگی یا خطر افتادن را تشدید کنند. اطلاعات تکمیلی درباره انواع و عوارض داروهای ضدافسردگی و داروهای ضد اضطراب می‌تواند به شناخت عمومی این گروه‌ها کمک کند، اما انتخاب دارو برای بیمار مبتلا به پارکینسون باید با نظر پزشک باشد.

یبوست

کندشدن حرکت دستگاه گوارش، کاهش فعالیت، کمبود مایعات و بعضی داروها می‌توانند موجب یبوست شوند. مصرف مایعات کافی در صورت نداشتن محدودیت پزشکی، فیبر غذایی، فعالیت بدنی متناسب و درمان دارویی در صورت نیاز کمک‌کننده‌اند. یبوست شدید می‌تواند جذب دارو را نیز نامنظم کند.

توهم و علائم روانی

توهم ممکن است در مراحل پیشرفته‌تر بیماری، در افراد دارای مشکلات شناختی یا پس از مصرف بعضی داروها ظاهر شود. درمان معمولاً با بررسی عفونت، کم‌آبی، اختلال متابولیک، کم‌خوابی و بازبینی داروها آغاز می‌شود. کاهش یا تغییر دارو باید مرحله‌ای و زیر نظر پزشک باشد تا علائم حرکتی به‌طور ناگهانی بدتر نشوند. هر داروی ضدروان‌پریشی برای بیمار مبتلا به پارکینسون مناسب نیست و بعضی از آنها می‌توانند علائم حرکتی را به‌طور قابل‌توجهی تشدید کنند. انتخاب چنین دارویی باید توسط پزشک آشنا با درمان پارکینسون انجام شود.

افت فشار هنگام ایستادن

افت فشار وضعیتی می‌تواند به‌صورت سبکی سر، تاری دید، ضعف یا سیاهی‌رفتن چشم هنگام برخاستن ظاهر شود. خود بیماری و داروهای دوپامینی هر دو ممکن است در آن نقش داشته باشند. برخاستن آهسته، مرور داروهای فشار خون و دریافت مایعات کافی در صورت مجازبودن می‌تواند مفید باشد، اما درمان باید متناسب با بیماری‌های قلبی، کلیوی و وضعیت فشار خون بیمار تنظیم شود.

تداخلات مهم داروهای پارکینسون

افراد مبتلا به پارکینسون، به‌ویژه سالمندان، ممکن است هم‌زمان برای فشار خون، دیابت، بیماری قلبی، اضطراب، اختلال خواب، درد مزمن یا سایر مشکلات دارو مصرف کنند. تداخل دارویی می‌تواند اثر درمان پارکینسون را کاهش دهد یا خواب‌آلودگی، سرگیجه، افت فشار، گیجی و خطر زمین‌خوردن را افزایش دهد.

لوودوپا و غذاهای پرپروتئین

اسیدهای آمینه موجود در پروتئین می‌توانند در بعضی بیماران با جذب یا انتقال لوودوپا رقابت کنند. به همین دلیل، ممکن است مصرف یک وعده پرپروتئین اثر دارو را به تأخیر بیندازد یا کاهش دهد؛ بااین‌حال، حذف پروتئین می‌تواند موجب سوءتغذیه شود و توصیه مناسبی برای همه نیست. اگر ارتباط مشخصی میان وعده غذایی و کاهش اثر لوودوپا وجود داشته باشد، پزشک یا متخصص تغذیه ممکن است فاصله زمانی دارو با غذا یا توزیع پروتئین در طول روز را تنظیم کند. در صورت تهوع نیز گاهی مصرف دارو با مقدار کمی غذای کم‌پروتئین پیشنهاد می‌شود. دستور فرآورده تجویزشده و توصیه پزشک در اولویت است.

داروهای ضدتهوع

برخی داروهای ضدتهوع با مهار گیرنده دوپامین می‌توانند علائم پارکینسون را تشدید کنند. بنابراین بیمار نباید داروی ضدتهوع را صرفاً بر اساس تجربه دیگران یا بدون بررسی پزشک و داروساز مصرف کند.

داروهای فشار خون

پارکینسون و بعضی داروهای آن می‌توانند فشار خون را هنگام ایستادن کاهش دهند. مصرف هم‌زمان داروهای ضدفشارخون ممکن است سرگیجه، سیاهی‌رفتن چشم، غش و خطر زمین‌خوردن را بیشتر کند. این موضوع معمولاً نیازمند اندازه‌گیری فشار در حالت خوابیده و ایستاده و بازبینی درمان است، نه قطع خودسرانه داروی فشار خون.

آرام‌بخش‌ها، داروهای خواب و الکل

آگونیست‌های دوپامین و بعضی دیگر از داروهای پارکینسون ممکن است خواب‌آلودگی و کاهش تمرکز ایجاد کنند. مصرف هم‌زمان آنها با آرام‌بخش‌ها، بعضی داروهای ضداضطراب، داروهای خواب‌آور یا الکل می‌تواند این اثر را تشدید کند و خطر تصادف هنگام رانندگی و زمین‌خوردن را افزایش دهد.

آهن و سایر فرآورده‌ها

مکمل آهن ممکن است جذب لوودوپا را در بعضی افراد کاهش دهد. اگر بیمار به آهن نیاز دارد، پزشک یا داروساز می‌تواند درباره فاصله مناسب میان مصرف دو فرآورده راهنمایی کند. مکمل‌ها نیز باید در فهرست داروهای بیمار ثبت شوند.

داروهای گیاهی، ویتامین‌ها و مکمل‌ها

برخی مکمل‌ها و ترکیبات گیاهی به دلیل اثرات آنتی‌اکسیدانی یا نقش احتمالی در محافظت از سلول‌های عصبی مورد مطالعه قرار گرفته‌اند، اما بسیاری از آنها هنوز شواهد کافی برای جایگزینی درمان‌های اصلی پارکینسون ندارند. بررسی‌شدن یک مکمل در مطالعات آزمایشگاهی یا بالینی به معنای اثربخشی قطعی آن نیست.

از جمله مکمل‌ها و ترکیباتی که در پژوهش‌ها بررسی شده‌اند می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• کوآنزیم Q10 یا Coenzyme Q10: به دلیل نقش آن در عملکرد میتوکندری و استرس اکسیداتیو بررسی شده است، اما شواهد موجود مصرف آن را به‌عنوان درمان قطعی یا جایگزین داروهای اصلی تأیید نمی‌کنند.
• ویتامین D: کمبود آن ممکن است از نظر سلامت استخوان، قدرت عضلانی و خطر زمین‌خوردن اهمیت داشته باشد. نیاز به مکمل بهتر است بر اساس وضعیت فرد و ارزیابی پزشکی تعیین شود.
• اسیدهای چرب امگا ۳ یا Omega-3: به دلیل اثرات احتمالی ضدالتهابی و نقش در سلامت عصبی مورد توجه قرار گرفته‌اند، اما نباید آنها را درمان اثبات‌شده پارکینسون دانست.
• کورکومین یا Curcumin: ترکیبی موجود در زردچوبه است که به دلیل ویژگی‌های آنتی‌اکسیدانی در تحقیقات آزمایشگاهی بررسی شده، اما شواهد کافی برای درمان روتین پارکینسون با آن وجود ندارد.

مصرف مکمل‌ها باید با احتیاط باشد، زیرا برخی ترکیبات گیاهی می‌توانند با داروهای پارکینسون تداخل داشته باشند. برای مثال، مکمل‌ها یا گیاهانی که بر فعالیت دوپامین، فشار خون، خواب‌آلودگی یا انعقاد خون اثر می‌گذارند ممکن است با درمان بیمار تداخل ایجاد کنند.

مکمل‌ها نباید جایگزین داروهای اصلی مانند لوودوپا/کاربیدوپا یا سایر درمان‌های تجویزشده شوند. بهتر است نام، مقدار و دفعات مصرف تمام مکمل‌ها و فرآورده‌های گیاهی به پزشک و داروساز اطلاع داده شود.

داروهای پارکینسون در سالمندان

سالمندان بیشترین گروه مصرف‌کننده داروهای پارکینسون هستند و به دلیل تغییرات طبیعی بدن با افزایش سن، احتمال بروز عوارض دارویی در آنها بیشتر است. کاهش عملکرد کلیه و کبد، وجود بیماری‌های زمینه‌ای مانند فشار خون، مشکلات قلبی و دیابت و مصرف هم‌زمان چندین دارو، اهمیت انتخاب دقیق درمان را افزایش می‌دهد. در سالمندان معمولاً درمان با مقدار کم شروع می‌شود و به‌تدریج تنظیم می‌گردد تا تعادل مناسبی میان کنترل علائم و کاهش عوارض ایجاد شود. بااین‌حال، مقدار و سرعت تنظیم دارو باید بر اساس وضعیت هر بیمار تعیین شود.

لوودوپا/کاربیدوپا یکی از مؤثرترین درمان‌ها برای کنترل علائم حرکتی مانند کندی حرکت، سفتی عضلات و لرزش است، اما در طول درمان ممکن است نوسانات حرکتی یا حرکات غیرارادی مانند دیسکینزی ایجاد شوند.

آگونیست‌های دوپامین مانند پرامی‌پکسول و روتیگوتین ممکن است در برخی بیماران استفاده شوند، اما در سالمندان باید با احتیاط بیشتری مصرف شوند؛ زیرا می‌توانند باعث خواب‌آلودگی، افت فشار خون، توهم، گیجی یا اختلال کنترل تکانه شوند.

مهارکننده‌های MAO-B مانند راساژیلین و سلژیلین و مهارکننده‌های COMT مانند انتاکاپون نیز ممکن است در برخی بیماران برای بهبود اثر درمان یا کاهش نوسانات حرکتی استفاده شوند.

در سالمندان، بررسی خطر زمین‌خوردن، وضعیت حافظه، تعادل، فشار خون، عملکرد کلیه و تداخل با سایر داروهای مصرفی اهمیت زیادی دارد. تغییر یا قطع دارو باید فقط با نظر پزشک انجام شود.

پارکینسون در بارداری و شیردهی

بارداری در فرد مبتلا به پارکینسون شرایطی خاص و نیازمند برنامه‌ریزی دقیق است. هدف درمان، حفظ توانایی‌های حرکتی مادر و در عین حال کاهش خطرات احتمالی برای جنین است. اطلاعات درباره ایمنی بسیاری از داروهای پارکینسون در بارداری محدود است و تصمیم‌گیری باید بر اساس شدت بیماری، مرحله بارداری، داروهای هم‌زمان و شرایط فردی انجام شود.

لوودوپا/کاربیدوپا به دلیل سابقه طولانی‌تر مصرف، یکی از گزینه‌هایی است که ممکن است پزشکان در صورت نیاز بررسی کنند؛ بااین‌حال، مصرف آن در بارداری باید تحت نظر متخصص و پس از ارزیابی سود و خطر انجام شود.

درباره آگونیست‌های دوپامین مانند پرامی‌پکسول، روتیگوتین و بروموکریپتین در دوران بارداری و شیردهی باید ارزیابی دقیق انجام شود، زیرا میزان اطلاعات ایمنی آنها متفاوت است. برخی داروها مانند مهارکننده‌های MAO-B، از جمله راساژیلین و سلژیلین، یا داروهای کمکی دیگر نیز ممکن است در دوران بارداری به بررسی مجدد نیاز داشته باشند.

در دوران شیردهی باید احتمال ورود دارو به شیر مادر، اثر احتمالی آن بر نوزاد و تأثیر بعضی داروهای دوپامینی بر تولید شیر بررسی شود. تصمیم درباره ادامه شیردهی، تغییر دارو یا تنظیم درمان باید با همکاری متخصص مغز و اعصاب و پزشک زنان انجام شود. دارو نباید به‌دلیل بارداری یا شیردهی به‌طور خودسرانه قطع شود.

پارکینسون و پارکینسونیسم در کودکان

پارکینسون در کودکان بسیار نادر است و علائم پارکینسونی در این گروه ممکن است با بیماری‌های ژنتیکی، متابولیک، دارویی یا اختلالات عصبی دیگر ارتباط داشته باشند. به همین دلیل، تشخیص دقیق علت پیش از شروع درمان اهمیت زیادی دارد. در کودکان، انتخاب دارو بر اساس سن، وزن، علت بیماری، شدت علائم و تأثیر بیماری بر رشد و فعالیت‌های روزانه انجام می‌شود. لوودوپا/کاربیدوپا ممکن است در برخی انواع پارکینسونیسم کودکان استفاده شود و به بهبود علائم حرکتی کمک کند. در برخی شرایط خاص، داروهایی مانند آگونیست‌های دوپامین از جمله پرامی‌پکسول یا روتیگوتین و دیگر داروهای تنظیم‌کننده مسیرهای دوپامینی ممکن است توسط متخصص بررسی شوند. مناسب‌بودن این گزینه‌ها به تشخیص زمینه‌ای و شرایط کودک بستگی دارد. درمان کودکان فقط شامل دارو نیست و معمولاً توان‌بخشی، فیزیوتراپی، کاردرمانی، حمایت آموزشی و بررسی وضعیت روانی نیز اهمیت دارد. به دلیل حساسیت بیشتر کودکان به عوارض دارویی، پایش رشد، یادگیری، رفتار، خواب و عملکرد روزانه باید به‌صورت منظم انجام شود.

درمان‌های جدید و در حال توسعه پارکینسون

اصطلاح «درمان جدید» ممکن است به یک شیوه تازه برای رساندن دارو، تنظیم پیشرفته‌تر درمان‌های موجود یا یک روش آزمایشی اشاره داشته باشد. همه روش‌هایی که در اخبار یا کارآزمایی‌های بالینی مطرح می‌شوند، درمان استاندارد و در دسترس عموم نیستند.

فرمول‌ها و روش‌های جدید رساندن دارو

یکی از اهداف توسعه درمان، کاهش نوسان غلظت دارو و کوتاه‌کردن دوره‌های خاموش است. فرمول‌های طولانی‌اثر، روش‌های پیوسته رساندن دارو و درمان‌های نجات برای دوره‌های خاموش در برخی کشورها یا برای بیماران منتخب استفاده می‌شوند. دسترسی، مجوز مصرف و مناسب‌بودن این گزینه‌ها به شرایط بیمار و نظام درمانی بستگی دارد.

درمان‌های هدفمند بر روند بیماری

پژوهشگران در حال بررسی روش‌هایی هستند که بتوانند از سلول‌های عصبی محافظت کنند، تجمع پروتئین‌های غیرطبیعی را کاهش دهند یا مسیرهای التهابی و متابولیک مرتبط با بیماری را تغییر دهند. هنوز نباید یک درمان آزمایشی را معادل روشی قطعی برای کندکردن بیماری دانست.

ژن‌درمانی

هدف بعضی روش‌های ژن‌درمانی، تغییر مسیرهای مرتبط با تولید دوپامین یا حمایت از عملکرد سلول‌های عصبی است. نتایج اولیه برخی پژوهش‌ها زمینه ادامه مطالعه را فراهم کرده‌اند، اما بسیاری از این روش‌ها همچنان در مرحله کارآزمایی و ارزیابی ایمنی و اثربخشی قرار دارند.

سلول‌های بنیادی

درمان‌های سلولی با هدف جایگزینی یا پشتیبانی از سلول‌های تولیدکننده دوپامین بررسی می‌شوند. با وجود پیشرفت پژوهش‌ها، این روش‌ها هنوز برای بیشتر بیماران درمان روتین و در دسترس عمومی محسوب نمی‌شوند. مراکزی که وعده درمان قطعی با سلول بنیادی می‌دهند باید با احتیاط جدی ارزیابی شوند.

داروهای محافظت‌کننده عصبی

یکی از اهداف مهم تحقیقات، یافتن درمانی است که علاوه بر کنترل علائم، سرعت پیشرفت بیماری را کاهش دهد. اثبات اثر محافظت‌کننده عصبی برای ورود یک دارو به درمان روتین به شواهد دقیق و پایدار نیاز دارد؛ بنابراین بیماران نباید دارو یا مکملی را صرفاً بر اساس تبلیغ «متوقف‌کردن پارکینسون» مصرف کنند.

مصرف ایمن داروهای پارکینسون

• داروها را در ساعت‌های تعیین‌شده مصرف کنید و تغییرات زمان‌بندی را با پزشک هماهنگ کنید.
• هیچ داروی پارکینسون را ناگهانی قطع نکنید.
• فهرست به‌روز داروهای نسخه‌ای، بدون نسخه، گیاهی و مکمل‌ها را همراه داشته باشید.
• زمان دوره‌های خاموش، دیسکینزی، توهم، افت فشار یا خواب‌آلودگی را یادداشت کنید.
• در صورت حمله خواب، گیجی یا تاری دید از رانندگی و کار خطرناک خودداری کنید.
• تغییرات رفتاری مانند خرید یا قمار کنترل‌نشده را سریع گزارش دهید.
• اگر بلع قرص دشوار شده است، پیش از خردکردن قرص یا بازکردن کپسول از داروساز سؤال کنید؛ بعضی فرآورده‌ها نباید خرد یا باز شوند.
• در صورت بستری‌شدن یا مراجعه به اورژانس، ساعت دقیق داروهای پارکینسون را به کادر درمان اطلاع دهید؛ تأخیر طولانی در مصرف ممکن است علائم را بدتر کند.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

افزایش دوره‌های خاموش، کاهش واضح مدت اثر دارو، ایجاد حرکات غیرارادی جدید، افتادن‌های مکرر، مشکل تازه در بلع یا صحبت‌کردن، توهم، تغییر رفتار، خواب‌آلودگی شدید یا بروز عارضه جدید پس از تغییر دارو باید به پزشک گزارش شود. در صورت تب همراه با سفتی شدید عضلات یا تغییر هوشیاری، غش، آسیب جدی ناشی از افتادن، ناتوانی ناگهانی در بلع، واکنش حساسیتی شدید، افکار خودکشی یا علائم احتمالی سندرم سروتونین، ارزیابی فوری پزشکی لازم است. بدترشدن ناگهانی علائم همیشه به معنای پیشرفت پارکینسون نیست و ممکن است با عفونت، کم‌آبی، یبوست شدید، اختلال جذب دارو، جاافتادن نوبت‌ها یا شروع یک داروی جدید ارتباط داشته باشد. این مقاله برای آموزش عمومی است و جایگزین ارزیابی و درمان توسط پزشک یا داروساز واجد صلاحیت نیست.
بیماری پارکینسون یک بیماری قابل کنترل است و انتخاب درمان مناسب می‌تواند نقش مهمی در بهبود کیفیت زندگی داشته باشد. اگر علائم شما تغییر کرده، عوارض دارویی ایجاد شده یا درباره ادامه درمان سوال دارید، بهتر است با متخصص مغز و اعصاب مشورت کنید. برای دریافت نوبت و بررسی شرایط فردی خود می‌توانید از طریق صفحه نوبت دهی اقدام کنید.