داروهای میگرن و سردرد؛ انواع، کاربردها، عوارض و بهترین دارو برای میگرن

میگرن یکی از اختلالات شایع عصبی است که می‌تواند با سردرد ضربان‌دار، تهوع، استفراغ، حساسیت به نور و صدا و در بعضی افراد با علائم عصبی موسوم به اورا همراه باشد. شدت، مدت و تعداد حملات در افراد مختلف یکسان نیست و در بعضی بیماران، میگرن می‌تواند کار، تحصیل، فعالیت‌های روزمره و کیفیت زندگی را به‌طور قابل‌توجهی مختل کند.

درمان دارویی میگرن فقط به مصرف مسکن هنگام سردرد محدود نمی‌شود. بعضی داروها برای متوقف کردن یا کاهش شدت حمله حاد به کار می‌روند و گروه دیگری با هدف کاهش تعداد، شدت یا مدت حملات آینده، به‌صورت پیشگیرانه استفاده می‌شوند. انتخاب داروی مناسب به عواملی مانند نوع و شدت میگرن، تعداد روزهای سردرد، وجود یا نبود اورا، سرعت شروع حمله، تهوع و استفراغ، سن، بیماری‌های زمینه‌ای، بارداری، داروهای هم‌زمان و پاسخ به درمان‌های قبلی بستگی دارد.

هر سردردی میگرن نیست. اگر می‌خواهید درباره نشانه‌ها، محرک‌ها و تشخیص این بیماری بیشتر بدانید، راهنمای میگرن و روش‌های تشخیص و درمان آن را نیز بخوانید. سردرد جدید و شدید، تغییر ناگهانی الگوی سردرد یا سردرد همراه با علائم عصبی باید از نظر علت‌های دیگر بررسی شود.

هشدار: سردرد ناگهانی و بسیار شدید، ضعف یا بی‌حسی جدید یک سمت بدن، اختلال تکلم یا بینایی، کاهش سطح هوشیاری، تشنج، تب همراه با سفتی گردن یا سردرد شدید پس از آسیب سر به ارزیابی فوری پزشکی نیاز دارد.

اگر سردردهای میگرنی شما تکرار می‌شوند، شدت آنها افزایش پیدا کرده یا داروهای معمول دیگر تأثیر کافی ندارند، بررسی دقیق نوع سردرد و انتخاب روش درمان مناسب اهمیت زیادی دارد. برای تشخیص دقیق‌تر و دریافت برنامه درمانی متناسب با شرایط خود می‌توانید برای ویزیت و مشاوره تخصصی از بخش نوبت دهی سایت دکتر رضا صائبی راد اقدام کنید.

داروهای میگرن چگونه عمل می‌کنند؟

میگرن بیماری پیچیده‌ای در دستگاه عصبی است و برخلاف تصور قدیمی، صرفاً از «گشاد شدن عروق مغز» ناشی نمی‌شود. شبکه عصب سه‌قلو، مواد پیام‌رسان عصبی و مسیرهای پردازش درد در ایجاد حمله نقش دارند. یکی از مسیرهای مهم شناخته‌شده، پپتید وابسته به ژن کلسی‌تونین یا CGRP است که در انتقال پیام درد و فعال شدن سیستم تری‌ژمینواسکولار نقش دارد.

داروهای مختلف میگرن ممکن است از یک یا چند مسیر زیر اثر کنند:

• کاهش درد و التهاب؛
• تنظیم انتقال پیام‌های درد در دستگاه عصبی؛
• اثر بر بعضی گیرنده‌های سروتونین؛
• مهار CGRP یا گیرنده آن؛
• کاهش تحریک‌پذیری سلول‌های عصبی؛
• کاهش احتمال شروع حملات بعدی.

به همین دلیل، دارویی که برای یک بیمار بسیار مؤثر است ممکن است برای فرد دیگری اثربخشی کافی نداشته باشد، عارضه ایجاد کند یا به دلیل بیماری‌های همراه انتخاب مناسبی نباشد.

انواع داروهای میگرن

داروهای میگرن را می‌توان به دو گروه اصلی تقسیم کرد:

۱. داروهای درمان حمله حاد میگرن

این داروها هنگام شروع حمله استفاده می‌شوند و هدف آنها متوقف کردن یا کاهش سردرد و علائم همراه است. مهم‌ترین گروه‌ها عبارت‌اند از:

• استامینوفن؛
• داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی یا NSAIDها؛
• تریپتان‌ها؛
• گپانت‌ها؛
• لاسمیدیتان؛
• بعضی داروهای ضدتهوع.

۲. داروهای پیشگیری از میگرن

داروهای پیشگیرانه معمولاً به‌صورت منظم مصرف می‌شوند تا تعداد، شدت یا مدت حملات و نیاز به داروهای حمله حاد کاهش یابد. از مهم‌ترین گزینه‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• پروپرانولول و بعضی بتابلوکرهای دیگر؛
• توپیرامات؛
• آمی‌تریپتیلین؛
• داروهای هدف‌گیرنده CGRP؛
• بعضی گپانت‌ها؛
• بوتاکس در تعدادی از بیماران مبتلا به میگرن مزمن؛
• داروهای دیگر که بر اساس شرایط هر بیمار انتخاب می‌شوند.

مسکن‌ها برای درمان حمله میگرن

در حملات خفیف تا متوسط، مسکن‌های معمول ممکن است برای بعضی بیماران کافی باشند. اثربخشی آنها به تشخیص درست، زمان مصرف، شدت حمله و ویژگی‌های فردی بستگی دارد. برای آشنایی گسترده‌تر با تفاوت گروه‌های دارویی و خطرات مصرف نادرست، مطلب انواع مسکن‌ها و راهنمای مصرف ایمن آنها نیز مفید است.

استامینوفن

استامینوفن یا پاراستامول یکی از داروهای رایج برای کنترل درد است و می‌تواند در بعضی حملات میگرن نیز مؤثر باشد. اگرچه این دارو در مقدار مناسب معمولاً تحمل‌پذیری خوبی دارد، مصرف بیش از مقدار توصیه‌شده، مصرف هم‌زمان چند فرآورده حاوی استامینوفن یا مصرف نامناسب در فرد مبتلا به بیماری کبدی می‌تواند خطر آسیب جدی کبدی را افزایش دهد.

داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی

NSAIDهایی مانند ایبوپروفن، ناپروکسن و در بزرگسالان مناسب، آسپیرین، ممکن است در کنترل حمله میگرن مؤثر باشند. این داروها برای همه مناسب نیستند و در افراد دارای بعضی بیماری‌های معده و روده، کلیه، قلب، اختلالات خون‌ریزی‌دهنده یا حساسیت دارویی و همچنین در برخی مراحل بارداری باید با احتیاط مصرف شوند.

مصرف مکرر مسکن‌ها، حتی اگر بدون نسخه عرضه شوند، می‌تواند به سردرد ناشی از مصرف بیش از حد دارو منجر شود. بنابراین افزایش تعداد روزهای مصرف دارو باید جدی گرفته شود و نباید صرفاً با افزایش مقدار یا تغییر خودسرانه مسکن مدیریت شود.

تریپتان‌ها؛ داروهای اختصاصی حمله میگرن

تریپتان‌ها یکی از مهم‌ترین گروه‌های دارویی برای درمان حمله حاد میگرن هستند. این داروها عمدتاً با اثر بر گیرنده‌های سروتونینی 5-HT1B/1D، فعالیت مسیرهای مرتبط با حمله میگرن را کاهش می‌دهند. تریپتان‌ها مسکن معمولی محسوب نمی‌شوند و برای درمان اختصاصی‌تر حمله میگرن طراحی شده‌اند.

از تریپتان‌های شناخته‌شده می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• سوماتریپتان؛
• ریزاتریپتان؛
• زولمیتریپتان؛
• ناراتریپتان؛
• ال‌تریپتان؛
• فروواتریپتان.

تریپتان‌ها در شکل‌های دارویی متفاوتی عرضه می‌شوند و انتخاب شکل دارو ممکن است به سرعت شروع حمله، وجود تهوع یا استفراغ و پاسخ قبلی بیمار بستگی داشته باشد.

عوارض و محدودیت‌های تریپتان‌ها

عوارض احتمالی می‌تواند شامل سرگیجه، خواب‌آلودگی، احساس گرما، گزگز و احساس فشار یا سنگینی در گردن یا قفسه سینه باشد. فشار قفسه سینه پس از مصرف را نباید بدون ارزیابی، بی‌اهمیت تلقی کرد؛ به‌ویژه اگر شدید، مداوم یا همراه با تنگی نفس، تعریق یا ضعف باشد.

تریپتان‌ها برای همه افراد مناسب نیستند. در بعضی بیماری‌های قلبی و عروقی، بیماری‌های عروق مغزی یا فشار خون کنترل‌نشده، پزشک باید مناسب بودن این داروها را بررسی کند. همچنین نباید انواع مختلف تریپتان یا داروهای مشابه بدون توجه به فاصله زمانی و تداخل‌های احتمالی با یکدیگر مصرف شوند.

گپانت‌ها؛ داروهای هدف‌گیرنده CGRP

یکی از پیشرفت‌های مهم درمان میگرن، توسعه داروهایی است که مسیر CGRP را مستقیماً هدف قرار می‌دهند. گروهی از این داروها با نام گپانت شناخته می‌شوند و گیرنده CGRP را مهار می‌کنند.

از مهم‌ترین گپانت‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• ریمجپانت؛
• اوبروژپانت؛
• آتوژپانت؛
• زاوگپانت.

بسته به داروی مشخص و مجوزهای درمانی هر کشور، بعضی گپانت‌ها برای درمان حمله حاد و بعضی برای پیشگیری از میگرن استفاده می‌شوند. ریمجپانت در برخی نظام‌های درمانی هر دو کاربرد را دارد. یکی از تفاوت‌های مهم این گروه با تریپتان‌ها آن است که مکانیسم اصلی آنها بر انقباض عروق متکی نیست؛ بااین‌حال، این ویژگی به معنی مناسب بودن خودکار آنها برای تمام بیماران نیست.

تهوع، ناراحتی گوارشی یا واکنش‌های حساسیتی از جمله عوارض احتمالی بعضی داروهای این گروه‌اند. گپانت‌ها می‌توانند با برخی داروها تداخل داشته باشند و دسترسی، هزینه و مجوز مصرف آنها نیز در کشورها یکسان نیست.

لاسمیدیتان چیست؟

لاسمیدیتان دارویی از گروه دیتان‌هاست که گیرنده سروتونینی 5-HT1F را هدف قرار می‌دهد و برای درمان حاد میگرن طراحی شده است. مکانیسم آن با تریپتان‌ها یکسان نیست.

سرگیجه، خواب‌آلودگی، خستگی و اختلال تمرکز یا عملکرد از عوارض مهم احتمالی آن هستند. به دلیل تأثیر بر هوشیاری و مهارت‌های حرکتی، رعایت محدودیت‌های رسمی مربوط به رانندگی و کار با دستگاه‌ها پس از مصرف اهمیت دارد. بیمار باید دستور اختصاصی پزشک و اطلاعات فرآورده مصرفی را رعایت کند.

داروهای ضدتهوع در میگرن

تهوع و استفراغ از علائم شایع حمله میگرن هستند و حتی ممکن است جذب داروهای خوراکی را مختل کنند. در بعضی بیماران، پزشک می‌تواند داروهای ضدتهوع مانند متوکلوپرامید یا پروکلرپرازین را به برنامه درمان اضافه کند.

انتخاب داروی ضدتهوع به شرایط بیمار، سایر داروهای مصرفی و عوارض احتمالی بستگی دارد. بعضی از این داروها ممکن است خواب‌آلودگی، بی‌قراری یا حرکات غیرطبیعی ایجاد کنند؛ بنابراین مصرف آنها نیز باید حساب‌شده باشد.

داروهای پیشگیری از میگرن

اگر حملات میگرن مکرر، طولانی یا ناتوان‌کننده باشند، کیفیت زندگی را مختل کنند، بیمار نتواند داروهای حمله حاد را تحمل کند یا درمان حمله پاسخ کافی ندهد، ممکن است درمان پیشگیرانه در نظر گرفته شود. هدف این درمان کاهش تعداد حملات، شدت و مدت سردرد، ناتوانی ناشی از میگرن و نیاز به مصرف داروهای حاد است.

اثر داروهای پیشگیرانه معمولاً فوری نیست. ارزیابی پاسخ به درمان به مصرف منظم، زمان کافی، توجه به عوارض و ثبت تعداد روزهای سردرد نیاز دارد. قطع ناگهانی بعضی داروها نیز ممکن است مناسب نباشد و تغییر درمان باید طبق نظر پزشک انجام شود.

توپیرامات برای پیشگیری از میگرن

توپیرامات در اصل یک داروی ضدتشنج است، اما یکی از داروهای شناخته‌شده برای پیشگیری از میگرن نیز محسوب می‌شود. اطلاعات بیشتر درباره این خانواده دارویی در مطلب داروهای ضدتشنج، کاربردها و عوارض آنها ارائه شده است.

عوارض احتمالی توپیرامات شامل گزگز دست و پا، کاهش اشتها، کاهش وزن، کندی شناختی، دشواری تمرکز یا پیدا کردن کلمات، تغییر حس چشایی و افزایش خطر سنگ کلیه است. بروز درد ناگهانی چشم یا تغییر بینایی پس از شروع دارو به ارزیابی سریع نیاز دارد.

توپیرامات در دوران بارداری اهمیت ویژه‌ای دارد. این دارو به دلیل خطرات جنینی برای پیشگیری از میگرن در بارداری مناسب نیست. همچنین در بعضی مقادیر مصرف می‌تواند بر اثربخشی برخی روش‌های هورمونی جلوگیری از بارداری اثر بگذارد؛ بنابراین زنان در سن باروری باید درباره پیشگیری از بارداری و برنامه بارداری با پزشک گفت‌وگو کنند.

پروپرانولول برای پیشگیری از میگرن

پروپرانولول از گروه بتابلوکرهاست. این دارو علاوه بر کاربردهای قلبی، سال‌هاست برای پیشگیری از میگرن استفاده می‌شود. عوارض احتمالی آن می‌تواند شامل خستگی، سرگیجه، کاهش ضربان قلب، افت فشار خون و در بعضی افراد اختلال خواب باشد.

وجود آسم، ضربان قلب پایین، بعضی بیماری‌های قلبی و میزان فشار خون در انتخاب این دارو اهمیت دارد. پروپرانولول نباید بدون راهنمایی پزشک به‌طور ناگهانی قطع شود.

آمی‌تریپتیلین و میگرن

آمی‌تریپتیلین از داروهای ضدافسردگی سه‌حلقه‌ای است که در بعضی بیماران برای پیشگیری از میگرن استفاده می‌شود. این دارو ممکن است به‌ویژه در افرادی که هم‌زمان اختلال خواب یا بعضی دردهای مزمن دارند مورد توجه قرار گیرد.

عوارض احتمالی شامل خواب‌آلودگی، خشکی دهان، یبوست، افزایش وزن و سرگیجه است. انتخاب آن باید با توجه به سن، بیماری‌های قلبی، خطر افتادن، سایر بیماری‌ها و داروهای مصرفی انجام شود. برای شناخت تفاوت گروه‌های دارویی و تداخل‌های مهم می‌توانید راهنمای انواع داروهای ضدافسردگی و عوارض آنها را نیز مطالعه کنید.

آنتی‌بادی‌های مونوکلونال CGRP

داروهایی که خود CGRP یا گیرنده آن را هدف قرار می‌دهند، از تحولات مهم درمان میگرن هستند. داروهای این گروه شامل ارنوماب، فرمنزوماب، گالکانزوماب و اپتینزوماب‌اند و عمدتاً برای پیشگیری از میگرن استفاده می‌شوند.

برخلاف بسیاری از داروهای قدیمی پیشگیری که ابتدا برای بیماری‌های دیگری ساخته شده بودند، درمان‌های CGRP اختصاصی‌تر بر یکی از مسیرهای زیستی مهم میگرن اثر می‌گذارند. نحوه تجویز و فاصله مصرف آنها یکسان نیست. واکنش محل تزریق، یبوست و واکنش حساسیتی از عوارض احتمالی برخی فرآورده‌ها هستند و وضعیت بالینی بیمار باید هنگام انتخاب آنها در نظر گرفته شود.

بوتاکس برای میگرن مزمن

اونابوتولینوم‌توکسین A یا بوتاکس می‌تواند در بعضی افراد مبتلا به میگرن مزمن برای کاهش تعداد روزهای سردرد استفاده شود. تزریق بوتاکس برای درمان میگرن بر اساس الگوی مشخصی در نقاط مختلف سر و گردن انجام می‌شود؛ بنابراین تزریق زیبایی بوتاکس با درمان استاندارد میگرن یکسان نیست.

بوتاکس برای هر نوع سردرد یا هر فرد مبتلا به میگرن مناسب نیست و درمان قطعی میگرن نیز محسوب نمی‌شود. انتخاب بیمار، محل تزریق، مقدار دارو و فاصله جلسات باید توسط فرد آموزش‌دیده تعیین شود.

بهترین داروی میگرن چیست؟

داروی واحدی را نمی‌توان به‌عنوان بهترین قرص میگرن برای همه معرفی کرد. انتخاب درمان به مجموعه‌ای از عوامل بستگی دارد، از جمله:

• شدت و مدت حملات؛
• تعداد روزهای سردرد در ماه؛
• وجود یا نبود اورا؛
• سرعت شروع حمله؛
• وجود تهوع و استفراغ؛
• پاسخ به درمان‌های قبلی؛
• بیماری‌های قلبی و عروقی؛
• فشار خون و ضربان قلب؛
• مشکلات خواب؛
• بیماری‌های روان‌پزشکی همراه؛
• بارداری، شیردهی یا احتمال بارداری؛
• سایر داروها، مکمل‌ها و فرآورده‌های گیاهی؛
• دسترسی، هزینه و ترجیح آگاهانه بیمار.

ممکن است برای یک فرد NSAID کافی باشد، بیمار دیگری به تریپتان نیاز داشته باشد و فردی با حملات مکرر به درمان پیشگیرانه یا داروهای هدف‌گیرنده CGRP نیاز پیدا کند. گاهی نیز لازم است شکل دارویی با توجه به استفراغ یا سرعت شروع حمله تغییر کند.

قوی‌ترین داروی میگرن چیست؟

اصطلاح «قوی‌ترین داروی میگرن» معیار پزشکی مناسبی برای انتخاب درمان نیست. هدف، انتخاب درمانی است که با کمترین خطر و عارضه، بیشترین کنترل ممکن را بر حملات همان بیمار ایجاد کند. داروی جدیدتر، تزریقی یا گران‌تر الزاماً برای همه بهتر از درمان‌های قدیمی نیست.

پاسخ ناکافی به یک دارو نیز همیشه به معنی نیاز به داروی «قوی‌تر» نیست. تشخیص، زمان مصرف، مقدار تجویزشده، شکل دارویی، پایبندی به درمان، وجود سردرد ناشی از مصرف بیش از حد دارو و بیماری‌های همراه همگی باید بررسی شوند.

سردرد ناشی از مصرف بیش از حد دارو

یکی از مشکلات مهم در درمان سردرد، سردرد ناشی از مصرف بیش از حد دارو است. در بعضی افراد، استفاده مکرر از داروهای درمان حمله باعث می‌شود سردردها به‌تدریج بیشتر و مزمن‌تر شوند. این مشکل ممکن است با مصرف مکرر گروه‌های زیر رخ دهد:

• مسکن‌ها؛
• NSAIDها؛
• تریپتان‌ها؛
• داروهای ترکیبی سردرد؛
• اپیوئیدها.

اگر تعداد روزهای مصرف مسکن یا داروی میگرن مرتباً در حال افزایش است، علت افزایش سردرد باید بررسی شود. در چنین شرایطی راه‌حل همیشه مصرف مسکن بیشتر یا قوی‌تر نیست و ممکن است بازنگری در درمان حمله، بررسی درمان پیشگیرانه و برنامه‌ای ایمن برای کاهش مصرف لازم باشد. قطع بعضی داروها، به‌ویژه پس از مصرف مکرر، باید با راهنمایی پزشک انجام شود.

آیا داروهای مخدر برای میگرن مناسب‌اند؟

اپیوئیدها یا داروهای مخدر معمولاً انتخاب استاندارد برای درمان میگرن نیستند. مصرف آنها علاوه بر عوارضی مانند خواب‌آلودگی، یبوست و اختلال عملکرد، با خطر وابستگی، سردرد ناشی از مصرف بیش از حد دارو و مزمن شدن سردرد همراه است. در بیشتر بیماران، گزینه‌های اختصاصی‌تر و مناسب‌تری برای کنترل میگرن وجود دارد.

داروهای میگرن در بارداری و شیردهی

مدیریت میگرن در بارداری به دقت بیشتری نیاز دارد؛ زیرا هم کنترل درد، کم‌آبی و تهوع مادر اهمیت دارد و هم باید اثر احتمالی درمان بر جنین در نظر گرفته شود. سردردی که برای اولین بار در بارداری ایجاد شده یا با الگوی قبلی تفاوت واضح دارد نباید بدون بررسی به میگرن نسبت داده شود. بعضی سردردهای این دوران ممکن است با فشار خون بالا، پره‌اکلامپسی یا بیماری‌های دیگر ارتباط داشته باشند.

درمان حمله میگرن در بارداری

استامینوفن معمولاً یکی از گزینه‌های مورد توجه برای کنترل درد در بارداری است، اما مقدار و مدت مصرف آن نیز باید مناسب باشد. اگر حمله با تهوع و استفراغ همراه باشد، پزشک ممکن است بر اساس شرایط بیمار داروی ضدتهوعی مانند متوکلوپرامید را در نظر بگیرد.

مصرف NSAIDهایی مانند ایبوپروفن و ناپروکسن به مرحله بارداری و شرایط مادر بستگی دارد و نباید خودسرانه انجام شود. محدودیت مصرف این داروها در مراحل مختلف بارداری متفاوت است و در نیمه دوم، به‌ویژه مراحل پایانی بارداری، اهمیت بیشتری دارد. درباره تریپتان‌ها نیز تصمیم باید بر اساس داروی مشخص، سابقه پاسخ، وضعیت مادر و اطلاعات ایمنی موجود گرفته شود.

داروهای پیشگیری از میگرن در بارداری

همه داروهای پیشگیری برای دوران بارداری مناسب نیستند. توپیرامات نمونه مهمی است که با خطرات جنینی همراه است و برای پیشگیری از میگرن در بارداری نباید استفاده شود. اطلاعات درباره بعضی درمان‌های جدید، از جمله گپانت‌ها و آنتی‌بادی‌های مونوکلونال CGRP، در بارداری محدودتر از داروهای قدیمی است؛ بنابراین مصرف آنها به ارزیابی تخصصی نیاز دارد.

میگرن در دوران شیردهی

شیردهی لزوماً به معنی قطع تمام داروهای میگرن نیست. استامینوفن، بعضی NSAIDها و برخی تریپتان‌ها، بسته به داروی مشخص و شرایط مادر و نوزاد، ممکن است قابل استفاده باشند. میزان ورود دارو به شیر، سن نوزاد، نارس بودن یا نبودن او، وضعیت سلامت نوزاد و مقدار و دفعات مصرف مادر باید جداگانه بررسی شود.

در بارداری یا شیردهی نباید داروی میگرن را بدون مشورت با پزشک شروع، قطع یا جایگزین کرد. زنانی که قصد بارداری دارند نیز بهتر است پیش از اقدام، برنامه دارویی خود را بازبینی کنند.

میگرن قاعدگی و داروها

بعضی زنان حملات میگرن را به‌طور قابل پیش‌بینی در ارتباط با دوره قاعدگی تجربه می‌کنند. اگر درمان معمول حمله کافی نباشد و زمان حملات قابل پیش‌بینی باشد، پزشک ممکن است در شرایط خاص درمان پیشگیرانه کوتاه‌مدت را در روزهای اطراف قاعدگی بررسی کند. بعضی NSAIDها یا تریپتان‌های طولانی‌اثر مانند فروواتریپتان و در برخی برنامه‌ها زولمیتریپتان ممکن است برای بعضی بیماران در نظر گرفته شوند.

انتخاب این روش به منظم بودن چرخه، وجود اورا، سایر بیماری‌ها، داروهای هم‌زمان و احتمال بارداری بستگی دارد و نباید خودسرانه انجام شود.

میگرن با اورا و قرص‌های جلوگیری از بارداری

وجود میگرن با اورا هنگام انتخاب روش جلوگیری از بارداری اهمیت ویژه‌ای دارد. در افرادی که میگرن همراه با اورا دارند، روش‌های ترکیبی حاوی استروژن ممکن است به دلیل ملاحظات عروقی برای همه مناسب نباشند. فرد باید سابقه اورا، مصرف دخانیات و سایر عوامل خطر عروقی را به پزشک اطلاع دهد تا روش مناسب‌تری انتخاب شود.

داروهای میگرن در کودکان و نوجوانان

میگرن در کودکان و نوجوانان نیز رخ می‌دهد، اما درمان آنان صرفاً نسخه کوچک‌شده درمان بزرگسالان نیست. سن، وزن، تعداد حملات، شدت سردرد، تهوع و استفراغ، اثر سردرد بر مدرسه و فعالیت روزانه و بیماری‌های همراه باید در تصمیم‌گیری در نظر گرفته شوند.

درمان حمله میگرن در کودکان

بسته به سن و شرایط کودک، ممکن است از ایبوپروفن، استامینوفن و بعضی تریپتان‌ها در گروه‌های سنی مشخص استفاده شود. در کودکی که هنگام حمله استفراغ شدید دارد، شکل دارویی اهمیت پیدا می‌کند و داروی خوراکی ممکن است بهترین انتخاب نباشد.

همه تریپتان‌ها برای تمام سنین مجوز و شواهد یکسانی ندارند؛ بنابراین داروی یک بزرگسال نباید خودسرانه برای کودک استفاده شود. مقدار دارو نیز باید با توجه به سن، وزن و فرآورده مشخص تعیین شود.

پیشگیری از میگرن در کودکان

اگر حملات مکرر یا ناتوان‌کننده باشند، باعث غیبت از مدرسه شوند یا کیفیت زندگی کودک را کاهش دهند، درمان پیشگیرانه ممکن است بررسی شود. در کودکان، درمان فقط به دارو محدود نمی‌شود و اقدامات زیر اهمیت زیادی دارند:

• خواب کافی و منظم؛
• وعده‌های غذایی منظم؛
• نوشیدن آب کافی؛
• فعالیت بدنی متناسب؛
• مدیریت استرس؛
• شناسایی محرک‌های احتمالی، بدون ایجاد محدودیت غذایی غیرضروری.

در بعضی کودکان و نوجوانان، درمان‌های رفتاری مانند درمان شناختی‌رفتاری نیز می‌توانند بخشی از برنامه درمان باشند. استفاده از دفترچه سردرد برای ثبت زمان حمله، مدت سردرد، علائم همراه، محرک احتمالی و داروی مصرف‌شده به ارزیابی دقیق‌تر کمک می‌کند.

تداخلات دارویی داروهای میگرن

داروهای میگرن می‌توانند با داروهای قلبی، ضدافسردگی، ضدتشنج، داروهای هورمونی، بعضی آنتی‌بیوتیک‌ها، داروهای ضدقارچ و حتی مکمل‌ها یا فرآورده‌های گیاهی تداخل داشته باشند. شدت تداخل‌ها یکسان نیست؛ بعضی فقط به مراقبت یا تنظیم مقدار نیاز دارند، در حالی که برخی ترکیب‌ها ممکن است مناسب نباشند.

تریپتان‌ها و داروهای ضدافسردگی

بسیاری از افراد مبتلا به میگرن هم‌زمان اضطراب یا افسردگی دارند و ممکن است داروهای SSRI یا SNRI مصرف کنند. در مصرف هم‌زمان این داروها با تریپتان‌ها، احتمال نادر سندرم سروتونین مطرح است.

نشانه‌های احتمالی سندرم سروتونین می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

• بی‌قراری یا گیجی؛
• تعریق؛
• لرزش؛
• افزایش ضربان قلب؛
• تغییر وضعیت هوشیاری؛
• سفتی، پرش یا حرکات غیرطبیعی عضلات؛
• تب یا اسهال در مواردی از بیماری.

وجود این احتمال به معنی ممنوع بودن خودکار تمام این ترکیب‌ها نیست، اما پزشک باید مجموعه داروهای بیمار را بررسی کند. بروز مجموعه‌ای از علائم شدید یا رو به افزایش به ارزیابی فوری نیاز دارد.

گپانت‌ها و تداخلات دارویی

بعضی گپانت‌ها مانند اوبروژپانت و ریمجپانت تحت تأثیر آنزیم‌ها و انتقال‌دهنده‌های دارویی قرار می‌گیرند. برخی داروها می‌توانند سطح آنها را در خون افزایش یا کاهش دهند. برای مثال، القاکننده‌های آنزیمی مانند کاربامازپین و فنی‌توئین ممکن است بر متابولیسم برخی گپانت‌ها اثر بگذارند. بعضی مهارکننده‌های آنزیمی نیز می‌توانند مقدار دارو را افزایش دهند.

توپیرامات و داروهای هورمونی

توپیرامات در بعضی مقادیر مصرف می‌تواند با برخی روش‌های هورمونی جلوگیری از بارداری تداخل داشته باشد. این موضوع برای زنان در سن باروری اهمیت ویژه دارد و روش پیشگیری باید با توجه به مقدار دارو و شرایط فرد بازبینی شود.

پروپرانولول

مصرف پروپرانولول همراه با بعضی داروهای کاهنده فشار خون یا ضربان قلب می‌تواند افت بیشتر فشار یا ضربان ایجاد کند. سرگیجه، غش، ضعف قابل‌توجه یا کندی شدید ضربان باید بررسی شود.

آمی‌تریپتیلین

آمی‌تریپتیلین ممکن است اثر خواب‌آور سایر داروها را تشدید کند. مصرف هم‌زمان آن با برخی داروهای سروتونرژیک یا داروهای مؤثر بر ریتم قلب نیز نیازمند بررسی است.

الکل و داروهای میگرن

الکل در بعضی افراد محرک حمله میگرن است و می‌تواند خواب‌آلودگی، سرگیجه و اختلال تمرکز ناشی از بعضی داروها را تشدید کند. هنگام دریافت درمان میگرن، بهتر است فهرست تمام داروهای نسخه‌ای، داروهای بدون نسخه، مکمل‌ها و فرآورده‌های گیاهی در اختیار پزشک یا داروساز قرار گیرد.

داروهای گیاهی و مکمل‌ها برای میگرن

استفاده از مکمل‌ها در افراد مبتلا به میگرن رایج است، اما طبیعی بودن یک ماده به معنی بی‌خطر بودن یا اثربخشی قطعی آن نیست. کیفیت فرآورده، مقدار ماده مؤثر، بیماری‌های زمینه‌ای و تداخل با داروهای دیگر اهمیت دارند. برای بررسی دقیق‌تر این تفاوت‌ها می‌توانید مطلب تفاوت دارو و مکمل و جایگاه شواهد علمی را بخوانید.

منیزیم

منیزیم یکی از مکمل‌های شناخته‌شده مورد مطالعه برای پیشگیری از میگرن است. ممکن است در بعضی بیماران به کاهش دفعات حملات کمک کند، اما نوع فرآورده و مقدار مصرف اهمیت دارد. بعضی شکل‌های منیزیم می‌توانند عوارض گوارشی، به‌ویژه اسهال، ایجاد کنند و در بیماری کلیوی باید احتیاط بیشتری داشت.

ریبوفلاوین یا ویتامین B2

ریبوفلاوین برای پیشگیری از میگرن بررسی شده است و ممکن است در تعدادی از بیماران تعداد یا شدت حملات را کاهش دهد. اثربخشی آن برای همه یکسان نیست و مکمل نباید جایگزین خودکار درمان تجویزشده شود.

کوآنزیم Q10

کوآنزیم Q10 نیز برای پیشگیری از میگرن مطالعه شده است. شواهد درباره آن تا حدی امیدوارکننده است، اما گستردگی و قطعیت شواهد آن با همه درمان‌های استاندارد یکسان نیست.

فیورفیو یا بابونه گاوی

فیورفیو با نام علمی Tanacetum parthenium از گیاهانی است که برای میگرن استفاده شده است، اما شواهد اثربخشی آن محدود و متغیر است. فرآورده‌های گیاهی از نظر مقدار ماده مؤثر و خلوص نیز ممکن است تفاوت داشته باشند.

باتربور

باتربور در گذشته برای پیشگیری از میگرن مورد توجه بود، اما درباره ایمنی بعضی فرآورده‌های آن، به‌خصوص احتمال وجود ترکیبات آسیب‌رسان به کبد، نگرانی جدی مطرح شده است. مصرف خودسرانه فرآورده‌های غیراستاندارد آن مناسب نیست.

زنجبیل و سایر گیاهان

زنجبیل، نعناع، اسطوخودوس و بعضی گیاهان دیگر برای سردرد یا تهوع مرتبط با میگرن استفاده می‌شوند، اما شواهد آنها برای پیشگیری یا درمان میگرن به اندازه درمان‌های استاندارد قوی نیست. مکمل‌ها و گیاهان نیز می‌توانند عارضه، حساسیت یا تداخل دارویی ایجاد کنند.

داروهای جدید میگرن

درمان میگرن طی سال‌های اخیر تغییر قابل‌توجهی کرده است. در گذشته، بسیاری از داروهای پیشگیری در اصل برای بیماری‌هایی مانند فشار خون، افسردگی یا صرع ساخته شده بودند. درمان‌های جدیدتر بیشتر مسیرهای اختصاصی مرتبط با میگرن را هدف قرار می‌دهند.

درمان‌های هدف‌گیرنده CGRP

شناخت نقش CGRP به توسعه دو گروه اصلی منجر شده است:

• آنتی‌بادی‌های مونوکلونال علیه CGRP یا گیرنده آن؛
• گپانت‌ها.

این داروها صرفاً درمان‌های تحقیقاتی نیستند و بسته به داروی مشخص و مجوز هر کشور، برای درمان حاد یا پیشگیری از میگرن کاربرد دارند. بااین‌حال، جدید بودن آنها به معنی برتری در همه بیماران نیست.

داروها و درمان‌های در حال توسعه

پژوهش درباره میگرن به مسیر CGRP محدود نیست. یکی از اهداف تحقیقات، شناسایی مسیرهایی است که برای بیمارانی که به درمان‌های موجود پاسخ کافی نمی‌دهند گزینه‌های تازه‌ای فراهم کنند.

مسیر PACAP

PACAP یا پلی‌پپتید فعال‌کننده آدنیلات سیکلاز هیپوفیز، در مسیرهای عصبی مرتبط با ایجاد حمله میگرن نقش دارد. داروهایی که خود PACAP یا گیرنده‌های آن را هدف قرار می‌دهند در مطالعات بالینی بررسی شده‌اند. Lu AG09222 یکی از نمونه‌های تحقیقاتی این حوزه است که PACAP-38 را هدف قرار می‌دهد. جایگاه نهایی این درمان‌ها به نتایج مطالعات بیشتر درباره اثربخشی و ایمنی وابسته است و نباید آنها را درمان استاندارد در دسترس تلقی کرد.

اهداف تحقیقاتی فراتر از CGRP

مسیرهای دیگری نیز در پژوهش‌های میگرن بررسی می‌شوند، از جمله:

• آمیلین؛
• آدرنومدولین؛
• اورکسین؛
• کانال‌های KATP؛
• کانال‌های TRP؛
• مسیر نیتریک اکسید؛
• سیستم گلوتامات؛
• سایر مسیرهای تنظیم درد.

بسیاری از درمان‌های مرتبط با این اهداف همچنان در مرحله تحقیقاتی هستند و نمی‌توان آنها را درمان استاندارد میگرن دانست.

آینده درمان میگرن و پزشکی شخصی‌سازی‌شده

یکی از اهداف مهم تحقیقات آینده، حرکت به سمت پزشکی دقیق یا شخصی‌سازی‌شده است. در حال حاضر انتخاب داروی میگرن بیشتر بر اساس علائم، تعداد حملات، بیماری‌های همراه، عوارض و پاسخ به درمان‌های قبلی انجام می‌شود.

پژوهشگران بررسی می‌کنند که آیا می‌توان در آینده از نشانگرهای ژنتیکی و خونی، ویژگی‌های تصویربرداری مغز، مشخصات دقیق حملات و سایر نشانگرهای زیستی برای پیش‌بینی پاسخ به دارو استفاده کرد. اگر این روش‌ها اعتبار کافی پیدا کنند و وارد کاربرد بالینی شوند، ممکن است انتخاب درمان مناسب برای هر بیمار سریع‌تر و دقیق‌تر شود.

آیا داروهای جدید بهتر از داروهای قدیمی‌اند؟

جدید بودن یک دارو به معنی بهتر بودن آن برای همه نیست. داروهای قدیمی مانند پروپرانولول، توپیرامات و آمی‌تریپتیلین همچنان در بسیاری از بیماران مؤثرند. در مقابل، گپانت‌ها و داروهای هدف‌گیرنده CGRP گزینه‌های بیشتری در اختیار پزشک قرار داده‌اند.

انتخاب میان داروهای قدیمی و جدید باید بر اساس نوع میگرن، تعداد حملات، بیماری‌های همراه، پاسخ قبلی، عوارض، تداخل‌های دارویی، احتمال بارداری، دسترسی و هزینه درمان انجام شود.

چه زمانی برای سردرد باید به پزشک مراجعه کنیم؟

بیشتر سردردها ناشی از بیماری خطرناک نیستند، اما در شرایط زیر ارزیابی پزشکی لازم است:

• سردرد جدید یا متفاوتی ایجاد شده است؛
• تعداد یا شدت سردردها افزایش پیدا کرده است؛
• سردرد فعالیت روزانه، کار یا تحصیل را مختل می‌کند؛
• نیاز به مصرف مسکن یا داروی حمله مرتباً بیشتر شده است؛
• درمان‌های قبلی دیگر مؤثر نیستند؛
• سردرد با علائم عصبی جدید همراه است؛
• سردرد پس از ضربه به سر ایجاد شده است؛
• فرد باردار است و سردرد جدید، شدید یا متفاوت دارد؛
• فرد سابقه سرطان، نقص ایمنی یا بیماری مهم دیگری دارد.

علائم هشدار اورژانسی

در صورت بروز هر یک از نشانه‌های زیر باید ارزیابی فوری پزشکی انجام شود:

• سردرد ناگهانی و بسیار شدید؛
• ضعف یا بی‌حسی جدید یک سمت بدن؛
• اختلال تکلم یا بینایی؛
• گیجی، اختلال هوشیاری یا کاهش سطح هوشیاری؛
• تشنج؛
• تب همراه با سفتی گردن؛
• سردرد شدید پس از آسیب جدی سر.

جمع‌بندی

درمان دارویی میگرن دو بخش اصلی دارد: کنترل حمله حاد و پیشگیری از حملات آینده. استامینوفن، NSAIDها، تریپتان‌ها، گپانت‌ها و بعضی داروهای دیگر برای کنترل حمله به کار می‌روند؛ در حالی که پروپرانولول، توپیرامات، آمی‌تریپتیلین، درمان‌های هدف‌گیرنده CGRP و در برخی بیماران بوتاکس می‌توانند در پیشگیری نقش داشته باشند.

شناخت مسیر CGRP به ایجاد نسل جدیدی از درمان‌های اختصاصی‌تر منجر شده و مسیرهایی مانند PACAP، آمیلین، اورکسین و کانال‌های یونی نیز برای درمان‌های آینده در حال بررسی هستند. بااین‌حال، بهترین درمان باید بر اساس نوع میگرن، تعداد و شدت حملات، بیماری‌های همراه، بارداری، سایر داروهای مصرفی و پاسخ فرد انتخاب شود.

مصرف مکرر و خودسرانه مسکن‌ها ممکن است خود باعث افزایش و مزمن شدن سردرد شود. در افرادی که حملات مکرر دارند، هدف فقط خاموش کردن هر حمله نیست؛ بلکه باید برنامه‌ای برای کاهش تعداد حملات، محدود کردن عوارض و بهبود کیفیت زندگی طراحی شود. این مطلب جایگزین ارزیابی و توصیه فردی پزشک یا داروساز نیست و شروع، قطع یا تغییر دارو باید با نظر متخصص واجد صلاحیت انجام شود.

انتخاب داروی مناسب برای میگرن به عوامل مختلفی مانند نوع سردرد، تعداد حملات، شدت علائم، بیماری‌های زمینه‌ای، داروهای مصرفی و شرایط هر فرد بستگی دارد. اگر میگرن باعث اختلال در زندگی روزمره شما شده یا نیاز به مصرف مکرر دارو پیدا کرده‌اید، مراجعه به پزشک می‌تواند به تشخیص بهتر و انتخاب درمان مؤثرتر کمک کند.
برای بررسی دقیق سردردهای خود و دریافت راهنمایی تخصصی، می‌توانید از بخش نوبت دهی سایت دکتر رضا صائبی راد  اقدام کنید.