درد گردن چیست؟ علت‌ها، علائم، تشخیص و روش‌های درمان

درد گردن یکی از مشکلات شایع اسکلتی‌ـ‌عضلانی است و می‌تواند از یک گرفتگی ساده عضلانی تا بیماری دیسک، فرسایش مفاصل، فشار بر ریشه عصبی یا درگیری نخاع منشأ بگیرد. در بسیاری از افراد، علائم با حفظ فعالیت در حد تحمل، اصلاح فعالیت‌های تشدیدکننده و درمان‌های غیرجراحی بهتر می‌شوند؛ بااین‌حال، بعضی نشانه‌ها به ارزیابی سریع پزشکی نیاز دارند.

هشدار: ضعف جدید یا رو به افزایش دست یا پا، اختلال راه رفتن و تعادل، کاهش مهارت دست‌ها، بی‌اختیاری یا اختلال جدید ادرار و مدفوع، بی‌حسی گسترده، تب همراه با گردن‌درد، درد شدید پس از تصادف یا سقوط و کاهش سطح هوشیاری نیازمند ارزیابی فوری هستند. این مطلب برای آموزش عمومی است و جایگزین معاینه و مشاوره با پزشک یا متخصص واجد صلاحیت نیست.

درد گردن چیست؟

درد گردن به درد، خشکی یا ناراحتی در ناحیه ستون فقرات گردنی و بافت‌های اطراف آن گفته می‌شود. ستون فقرات گردنی از هفت مهره تشکیل شده است و علاوه بر تحمل وزن سر، امکان حرکت آن را در جهات مختلف فراهم می‌کند. دیسک‌های بین‌مهره‌ای، مفاصل فاست، لیگامان‌ها، عضلات، ریشه‌های عصبی و نخاع همگی در عملکرد طبیعی این ناحیه نقش دارند؛ بنابراین اختلال در هر یک از این ساختارها ممکن است به گردن‌درد منجر شود.

منشأ درد همیشه یکسان نیست. در بعضی افراد، مشکل اصلی عضلات و بافت‌های نرم است؛ در برخی دیگر، دیسک، مفاصل، ریشه عصبی یا نخاع درگیر است. تشخیص منشأ احتمالی درد اهمیت دارد، زیرا رویکرد درمانی یک کشیدگی عضلانی با فتق دیسک، شکستگی یا فشار بر نخاع یکسان نیست.

درد گردن به ناراحتی یا درد در ناحیه مهره‌های گردنی گفته می‌شود و گاهی به شانه، بازو یا دست انتشار پیدا می‌کند.

علت‌های شایع درد گردن

کشیدگی و اسپاسم عضلات گردن

کشیدگی یا اسپاسم عضلات از شایع‌ترین علت‌های گردن‌درد است. نشستن طولانی، کار مداوم با تلفن همراه یا لپ‌تاپ، قرار گرفتن سر و گردن در وضعیت نامناسب، خوابیدن در حالتی که گردن را تحت فشار می‌گذارد و حرکت ناگهانی می‌توانند علائم را ایجاد یا تشدید کنند.

درد عضلانی معمولاً با احساس گرفتگی، حساسیت عضلات و محدود شدن حرکت همراه است و ممکن است به شانه‌ها یا قسمت بالایی پشت امتداد پیدا کند. شدت درد به‌تنهایی منشأ آن را مشخص نمی‌کند و درد عضلانی نیز گاهی می‌تواند آزاردهنده باشد.

وضعیت نامناسب بدن و استفاده طولانی از وسایل دیجیتال

خم نگه داشتن سر برای مدت طولانی فشار واردشده بر عضلات و مفاصل گردن را افزایش می‌دهد. این الگو در افرادی که ساعت‌های زیادی با تلفن همراه، رایانه یا میز کار نامناسب کار می‌کنند شایع است. درد معمولاً در پشت گردن و شانه‌ها احساس می‌شود و ممکن است در پایان روز شدیدتر باشد.

اصطلاح «گردن پیامکی» یا Text Neck برای توصیف علائم مرتبط با خم نگه داشتن طولانی گردن به کار می‌رود، اما نباید تصور کرد که هر گردن‌درد فقط یک علت دارد. میزان فعالیت، آمادگی عضلات، خواب، استرس و بیماری‌های زمینه‌ای نیز می‌توانند بر علائم اثر بگذارند.

دیسک گردن

دیسک‌های بین مهره‌ها به جذب نیرو و حرکت ستون فقرات کمک می‌کنند. با افزایش سن یا تحت تأثیر عوامل دیگر، دیسک ممکن است دچار کم‌آبی، فرسایش، برجستگی یا فتق شود. اگر بخشی از دیسک یا تغییرات استخوانی اطراف آن به ریشه عصبی فشار وارد کند، درد ممکن است از گردن به شانه، بازو، ساعد یا انگشتان منتشر شود و با گزگز، بی‌حسی یا ضعف همراه باشد.

وجود برجستگی یا فتق دیسک در MRI لزوماً ثابت نمی‌کند که همان یافته علت علائم است؛ زیرا تغییرات دیسک در برخی افراد بدون درد نیز دیده می‌شود. برای اطلاعات تکمیلی می‌توانید راهنمای علائم، تشخیص و درمان دیسک گردن را مطالعه کنید.

آرتروز و تغییرات فرسایشی گردن

تغییرات وابسته به سن در دیسک‌ها، مفاصل و مهره‌ها با عنوان اسپوندیلوز گردنی شناخته می‌شوند. این تغییرات ممکن است باعث درد، خشکی، کاهش دامنه حرکت، تنگ شدن مسیر خروج عصب یا تنگی کانال نخاعی شوند. بااین‌حال، مشاهده آرتروز در عکس یا MRI به‌تنهایی به معنای آن نیست که آرتروز علت اصلی درد است.

یافته‌های تصویربرداری باید در کنار محل درد، الگوی انتشار علائم، معاینه عصبی و محدودیت‌های عملکردی تفسیر شوند. گاهی تغییرات تصویربرداری قابل توجه‌اند، اما فرد علائم اندکی دارد؛ در مقابل، ممکن است علائم مهم باشند ولی یافته‌های تصویر محدودتر به نظر برسند.

رادیکولوپاتی گردنی

رادیکولوپاتی گردنی زمانی ایجاد می‌شود که یکی از ریشه‌های عصبی گردن تحت فشار یا تحریک قرار گیرد. درد معمولاً از گردن به شانه و دست منتشر می‌شود و ممکن است به شکل تیرکشنده، سوزشی یا شبیه شوک الکتریکی باشد. گزگز، بی‌حسی و ضعف نیز ممکن است رخ دهند.

محل انتشار علائم می‌تواند به تشخیص ریشه عصبی درگیر کمک کند، اما الگوها همیشه کاملاً کلاسیک نیستند. برای مثال، بی‌حسی ممکن است بیشتر در شست، انگشت میانی یا انگشتان کناری دست احساس شود؛ بااین‌حال، مشکلات اعصاب محیطی مانند سندرم تونل کارپال نیز می‌توانند علائمی مشابه ایجاد کنند. به همین دلیل، تشخیص فقط بر اساس محل گزگز امکان‌پذیر نیست.

فشار بر نخاع گردنی یا میلوپاتی

اگر خود نخاع گردنی تحت فشار قرار گیرد، میلوپاتی گردنی ایجاد می‌شود. این وضعیت معمولاً از فشار بر یک ریشه عصبی مهم‌تر است و می‌تواند باعث اختلال تعادل، تغییر شیوه راه رفتن، سنگینی یا سفتی پاها، افتادن مکرر، ضعف اندام‌ها، کاهش مهارت انگشتان، مشکل در بستن دکمه یا نوشتن و افتادن اشیا از دست شود.

در مراحل پیشرفته ممکن است کنترل ادرار یا مدفوع نیز مختل شود. نکته مهم این است که فرد مبتلا به میلوپاتی ممکن است درد شدید گردن نداشته باشد و بیشتر از اختلال راه رفتن یا عملکرد دست‌ها شکایت کند. نبود درد شدید، بیماری نخاعی مهم را رد نمی‌کند. برای شناخت گسترده‌تر پیامدهای عصبی می‌توانید مطلب آسیب نخاعی و علائم آن را نیز بخوانید.

در برخی بیماران کاهش فضای کانال نخاعی می‌تواند باعث فشار بر نخاع یا ریشه‌های عصبی شود. برای آشنایی بیشتر می‌توانید مقاله تنگی کانال نخاعی را مطالعه کنید.

آسیب و ضربه به گردن

تصادف، سقوط یا ضربه مستقیم ممکن است به عضلات، لیگامان‌ها، دیسک‌ها، مهره‌ها یا نخاع آسیب برساند. حرکت سریع سر به جلو و عقب در بعضی تصادفات با عنوان آسیب شلاقی یا Whiplash شناخته می‌شود. شدت این آسیب‌ها از درد و اسپاسم عضلانی تا ناپایداری، شکستگی یا آسیب عصبی متفاوت است.

پس از ضربه قابل توجه نباید درد را خودبه‌خود به گرفتگی عضلات نسبت داد. درد شدید در خط وسط گردن، محدودیت قابل توجه حرکت، ضعف، بی‌حسی یا اختلال هوشیاری به ارزیابی فوری نیاز دارد. توضیحات بیشتر درباره انواع آسیب استخوانی در مقاله شکستگی ستون فقرات، علائم و درمان آن ارائه شده است.

مشکلات مفاصل فاست

مفاصل فاست در بخش پشتی مهره‌ها قرار دارند و به حرکت و پایداری گردن کمک می‌کنند. التهاب یا تغییرات فرسایشی این مفاصل ممکن است باعث درد شوند. درد گاهی با چرخاندن یا عقب بردن سر افزایش می‌یابد و می‌تواند به پس‌سر، شانه یا قسمت بالایی پشت انتشار پیدا کند.

سردرد با منشأ گردنی

بعضی سردردها از ساختارهای گردن منشأ می‌گیرند و سردرد سرویکوژنیک نامیده می‌شوند. این سردردها ممکن است از پس‌سر به سمت جلو انتشار پیدا کنند و با حرکت گردن یا قرار گرفتن طولانی در وضعیت خاص تشدید شوند. بااین‌حال، هر سردرد همراه با گردن‌درد منشأ گردنی ندارد؛ میگرن، سردرد تنشی و سایر علل نیز باید در نظر گرفته شوند.

علت‌های کمتر شایع اما مهم

بیشتر گردن‌دردها ناشی از مشکلات خوش‌خیم اسکلتی‌ـ‌عضلانی هستند، اما عفونت ستون فقرات، بیماری‌های التهابی، شکستگی، تومور یا متاستاز و برخی بیماری‌های عصبی نیز ممکن است درد ایجاد کنند. تب، لرز، نقص ایمنی، سابقه سرطان، کاهش وزن غیرقابل توضیح، درد مداوم و غیرمرتبط با حرکت یا علائم عصبی پیشرونده احتمال این علت‌ها را افزایش می‌دهند.

وجود یکی از این نشانه‌ها بیماری خطرناک را قطعی نمی‌کند، اما نیاز به شرح حال، معاینه و گاهی آزمایش یا تصویربرداری هدفمند را بیشتر می‌کند. برای آشنایی با یکی از علت‌های کمتر شایع می‌توانید مطلب تومور نخاع و نشانه‌های احتمالی آن را ببینید.

گرفتگی عضلات، وضعیت نامناسب بدن، دیسک گردن، آرتروز، ضربه و فشار بر عصب از علل شایع درد گردن هستند.

درد حاد و مزمن گردن چه تفاوتی دارند؟

درد حاد معمولاً ناگهانی یا طی مدت کوتاهی ایجاد می‌شود و ممکن است با فعالیت نامناسب، اسپاسم عضلانی یا آسیب ارتباط داشته باشد. دردی که برای مدت طولانی باقی می‌ماند یا مرتب عود می‌کند، به بررسی عوامل بیشتری مانند الگوی فعالیت، تغییرات فرسایشی، مشکلات دیسک، ضعف و استقامت عضلات، خواب، استرس و شرایط کاری نیاز دارد.

مزمن شدن درد به‌تنهایی نشانه وجود آسیب شدید در MRI یا ادامه تخریب بافت نیست. در درد مزمن، حساس‌تر شدن سیستم عصبی به درد، کاهش فعالیت، نگرانی، اختلال خواب و تنش عضلانی ممکن است در کنار عوامل ساختاری نقش داشته باشند.

علائم درد گردن

علائم فقط به درد پشت گردن محدود نیستند. بسته به ساختار درگیر، فرد ممکن است خشکی گردن، سردرد، درد شانه و دست، درد بین دو کتف، گزگز، بی‌حسی، ضعف یا اختلال تعادل داشته باشد. الگوی علائم یکی از مهم‌ترین سرنخ‌ها برای تشخیص است.

درد و خشکی موضعی

درد ممکن است مبهم و مداوم باشد یا هنگام چرخاندن، خم کردن و عقب بردن گردن افزایش یابد. در دردهای عضلانی، حساسیت و گرفتگی عضلات و کاهش دامنه حرکت شایع‌اند. گاهی درد تا شانه‌ها و بخش بالایی پشت امتداد پیدا می‌کند.

درد منتشرشونده به شانه و دست

انتشار درد از گردن به شانه، بازو، ساعد یا انگشتان می‌تواند نشانه تحریک ریشه عصبی باشد. درد عصبی ممکن است تیرکشنده، سوزشی یا برق‌آسا توصیف شود. فتق دیسک و تغییرات فرسایشی از علت‌های احتمالی هستند، اما مشکلات شانه یا اعصاب محیطی نیز می‌توانند علائم مشابهی ایجاد کنند.

گزگز و بی‌حسی دست

فشار یا تحریک ریشه عصبی ممکن است باعث مورمور شدن یا کاهش حس در بخشی از دست شود. محل علائم برای تشخیص مفید است، ولی به‌تنهایی کافی نیست. مدت علائم، عوامل تشدیدکننده، قدرت عضلات و رفلکس‌ها نیز باید بررسی شوند.

گزگز و بی‌حسی دست همیشه از گردن منشأ نمی‌گیرد و بیماری‌های اعصاب محیطی نیز می‌توانند علائم مشابهی ایجاد کنند. برای آشنایی بیشتر می‌توانید مقاله نوروپاتی محیطی را مطالعه کنید.

ضعف دست یا بازو

ضعف واقعی عضلانی از درد و گزگز اهمیت بیشتری دارد. کاهش قدرت گرفتن اشیا، دشوار شدن بالا بردن دست، افتادن وسایل یا ناتوانی در انجام کارهایی که قبلاً ممکن بوده‌اند باید جدی گرفته شود. ضعف جدید یا رو به افزایش ممکن است نشانه فشار قابل توجه بر عصب یا نخاع باشد.

درد پشت سر و سردرد

درد ناشی از بعضی ساختارهای گردن ممکن است در پس‌سر احساس شود یا به جلوی سر انتشار یابد. تشدید سردرد با حرکت گردن یا وضعیت ثابت طولانی می‌تواند منشأ گردنی را مطرح کند، اما برای افتراق آن از میگرن، سردرد تنشی و سایر بیماری‌ها ارزیابی بالینی لازم است.

درد بین دو کتف

مشکلات گردن گاهی به‌صورت درد اطراف تیغه شانه یا بین دو کتف احساس می‌شوند. این درد می‌تواند عضلانی باشد یا در کنار بیماری دیسک و ریشه عصبی رخ دهد؛ بنابراین محل احساس درد همیشه محل اصلی مشکل را مشخص نمی‌کند.

صدای تق‌تق گردن

صدای مفصل یا احساس ساییدگی هنگام حرکت در بسیاری از افراد دیده می‌شود و به‌تنهایی نشانه بیماری خطرناک نیست. حرکت مفاصل و تاندون‌ها و تغییرات فرسایشی می‌توانند صدا ایجاد کنند. اگر صدا پس از ضربه شروع شده یا با درد شدید، ضعف، بی‌حسی یا محدودیت قابل توجه حرکت همراه است، ارزیابی پزشکی اهمیت بیشتری دارد.

سرگیجه همراه با گردن‌درد

بعضی افراد هم‌زمان با گردن‌درد از سرگیجه یا عدم تعادل شکایت دارند، اما نسبت دادن مستقیم سرگیجه به گردن همیشه درست نیست. بیماری‌های گوش داخلی، مشکلات عصبی، اختلالات فشار خون و علت‌های متعدد دیگری نیز مطرح‌اند. سرگیجه نباید بدون بررسی به «دیسک گردن» یا «گرفتگی گردن» نسبت داده شود.

درد شبانه و علائم عمومی

درد عضلانی نیز ممکن است شب‌ها آزاردهنده باشد؛ بنابراین درد شبانه به‌تنهایی نشانه سرطان یا بیماری جدی نیست. بااین‌حال، درد مداوم و غیرمرتبط با حرکت که همراه تب، کاهش وزن بدون علت، سابقه سرطان یا ضعف عمومی باشد، بررسی دقیق‌تری می‌طلبد.

خشکی و محدودیت حرکت گردن، درد شانه و بازو، سردرد، گزگز یا بی‌حسی می‌توانند همراه درد گردن دیده شوند.

چه زمانی درد گردن خطرناک یا اورژانسی است؟

در صورت بروز هر یک از موارد زیر، ارزیابی پزشکی را به تأخیر نیندازید:

• ضعف جدید یا رو به افزایش در دست یا پا
• اختلال راه رفتن، عدم تعادل، افتادن مکرر یا سنگینی پاها
• کاهش مهارت انگشتان، دشواری بستن دکمه یا افتادن مکرر اشیا
• بی‌اختیاری یا اختلال جدید در کنترل ادرار و مدفوع
• بی‌حسی گسترده یا علائم عصبی رو به وخامت
• گردن‌درد شدید پس از تصادف، سقوط یا ضربه قابل توجه
• درد پس از ضربه همراه با اختلال هوشیاری، ضعف یا بی‌حسی
• تب، لرز یا حال عمومی نامناسب همراه با گردن‌درد
• سابقه سرطان، نقص ایمنی یا کاهش وزن غیرقابل توضیح
• درد شدید و پیشرونده‌ای که با وضعیت یا حرکت ارتباط واضحی ندارد

وجود این نشانه‌ها لزوماً به معنای تشخیص یک بیماری خطرناک نیست، اما ممکن است بررسی فوری، تصویربرداری یا ارجاع تخصصی را ضروری کند.

ضعف اندام‌ها، اختلال تعادل، بی‌اختیاری یا درد شدید پس از ضربه از علائمی هستند که نیاز به ارزیابی سریع پزشکی دارند.

درد گردن چگونه تشخیص داده می‌شود؟

تشخیص فقط با مشاهده MRI انجام نمی‌شود. شرح حال و معاینه مشخص می‌کنند که درد بیشتر با یک مشکل عضلانی و مکانیکی سازگار است یا احتمال درگیری دیسک، ریشه عصبی، نخاع، استخوان یا بیماری سیستمیک وجود دارد.

پزشک معمولاً درباره محل و مدت درد، نحوه شروع، انتشار درد، گزگز و بی‌حسی، ضعف، سابقه ضربه، تب، کاهش وزن، سابقه سرطان، بیماری‌های زمینه‌ای و داروهای مصرفی سؤال می‌کند. سپس بر اساس یافته‌ها درباره نیاز به تصویربرداری یا آزمایش تصمیم می‌گیرد.

معاینه گردن

در معاینه، وضعیت سر و گردن، دامنه حرکت، نقاط دردناک و اسپاسم عضلات بررسی می‌شود. ممکن است از فرد خواسته شود گردن را به جلو، عقب و طرفین حرکت دهد تا حرکات تشدیدکننده مشخص شوند. شانه‌ها، بخش بالایی پشت و اندام‌های فوقانی نیز بررسی می‌شوند، زیرا بیماری‌های این نواحی می‌توانند علائمی شبیه گردن‌درد ایجاد کنند.

معاینه عصبی

در صورت انتشار درد، بی‌حسی، گزگز یا ضعف، قدرت عضلات، حس پوست و رفلکس‌ها ارزیابی می‌شوند. اگر احتمال میلوپاتی وجود داشته باشد، معاینه پاها، تعادل، نحوه راه رفتن و حرکات ظریف دست نیز اهمیت دارد.

آیا هر گردن‌دردی به تصویربرداری نیاز دارد؟

خیر. در گردن‌درد حاد و ساده که پس از فعالیت یا وضعیت نامناسب شروع شده و با ضربه مهم، علائم عصبی یا نشانه‌های هشدار همراه نیست، معمولاً انجام فوری MRI یا CT برای همه افراد ضروری نیست. تصویربرداری زمانی ارزش بیشتری دارد که علائم پایدار یا پیشرونده باشند، نقص عصبی وجود داشته باشد، ضربه قابل توجه رخ داده باشد یا احتمال عفونت، تومور، شکستگی یا بیماری مهم دیگری مطرح شود.

عکس ساده گردن

رادیوگرافی یا X-ray می‌تواند راستای مهره‌ها، بعضی ناهنجاری‌های استخوانی، کاهش فضای بین مهره‌ها و تغییرات فرسایشی را نشان دهد. عکس ساده دیسک، نخاع و ریشه‌های عصبی را به‌خوبی MRI نمایش نمی‌دهد و وجود آرتروز در آن نیز الزاماً علت درد را ثابت نمی‌کند.

MRI گردن

MRI برای بررسی دیسک‌ها، نخاع، ریشه‌های عصبی و بسیاری از بافت‌های نرم مفید است. این روش ممکن است فتق دیسک، تنگی کانال، فشار بر عصب یا نخاع و بعضی عفونت‌ها و توده‌ها را نشان دهد.

MRI بیشتر در مواردی مطرح می‌شود که درد منتشرشونده، بی‌حسی یا ضعف ادامه یافته باشد، علائم میلوپاتی وجود داشته باشد یا به علت مهم دیگری شک شود. بسیاری از مشکلات شایع دیسک با MRI بدون تزریق بررسی می‌شوند. تزریق ماده حاجب بیشتر در شرایط خاص مانند شک به عفونت، تومور، برخی بیماری‌های التهابی یا ارزیابی بعد از جراحی کاربرد دارد.

گزارش MRI به‌تنهایی برای تصمیم‌گیری کافی نیست. عبارت‌هایی مانند «برجستگی دیسک»، «تنگی کانال» یا «فشار بر ریشه» بدون تطبیق با علائم و معاینه مشخص نمی‌کنند که فرد به دارو، فیزیوتراپی، تزریق یا جراحی نیاز دارد.

در صورتی که براساس علائم و معاینه نیاز به بررسی بیشتر وجود داشته باشد، MRI یا CT می‌تواند اطلاعات مهمی درباره دیسک، نخاع، ریشه‌های عصبی و مهره‌ها ارائه کند. برای اطلاعات بیشتر می‌توانید بخش خدمات تصویربرداری را مشاهده کنید.

CT گردن

CT جزئیات ساختار استخوانی را به‌خوبی نشان می‌دهد و به‌ویژه پس از ضربه و هنگام احتمال شکستگی اهمیت دارد. در بعضی افراد که MRI امکان‌پذیر نیست یا بررسی دقیق استخوان لازم است نیز کاربرد دارد. برای مشاهده نخاع، دیسک و ریشه‌های عصبی معمولاً MRI اطلاعات بیشتری فراهم می‌کند.

بررسی پس از تصادف یا سقوط

پس از تروما ابتدا احتمال آسیب جدی ستون فقرات بررسی می‌شود. در بسیاری از آسیب‌های پرخطر که تصویربرداری لازم است، CT بدون تزریق برای ارزیابی اولیه استخوان کاربرد دارد. اگر با وجود CT همچنان احتمال آسیب نخاع، ریشه عصبی یا لیگامان‌ها مطرح باشد، ممکن است MRI نیز درخواست شود.

نوار عصب و عضله

الکترومیوگرافی و بررسی هدایت عصبی برای همه مبتلایان به گردن‌درد لازم نیست. این آزمایش‌ها زمانی مفیدند که ضعف، بی‌حسی یا گزگز وجود دارد و باید میان رادیکولوپاتی گردنی و بیماری اعصاب محیطی مانند تونل کارپال تفاوت گذاشته شود.

تشخیص علت درد گردن با معاینه بالینی و در صورت نیاز با رادیوگرافی، CT یا MRI انجام می‌شود.

اگر MRI گردن انجام داده‌اید و در گزارش به دیسک، تنگی کانال یا فشار بر ریشه عصبی اشاره شده است، مشاهده خود تصاویر در کنار معاینه اهمیت دارد. برای بررسی تخصصی می‌توانید از طریق نوبت‌دهی دکتر رضا صائبی‌راد، متخصص جراحی مغز و اعصاب و ستون فقرات اقدام کنید.

درمان درد گردن

درمان به علت درد بستگی دارد. هدف در بیشتر دردهای ساده، کاهش علائم، حفظ یا بازیابی حرکت طبیعی و بازگشت تدریجی به فعالیت است. اگر ضعف پیشرونده، میلوپاتی، شکستگی یا بیماری مهم دیگری مطرح باشد، برنامه درمان متفاوت خواهد بود.

استراحت و ادامه فعالیت

کاهش کوتاه‌مدت فعالیت‌هایی که درد را به‌وضوح تشدید می‌کنند ممکن است مفید باشد، اما بی‌حرکتی و استراحت طولانی معمولاً می‌تواند خشکی و ضعف عضلات را بیشتر کند. در بسیاری از افراد بهتر است فعالیت‌های روزانه در حد تحمل ادامه یابند و بازگشت به فعالیت به‌تدریج انجام شود.

کمپرس گرم یا سرد

بعضی افراد در درد حاد با استفاده کوتاه‌مدت از سرما و بعضی با گرمای موضعی احساس بهتری دارند. گرما ممکن است گرفتگی عضلات را کاهش دهد. برای جلوگیری از آسیب پوست، کمپرس نباید مستقیماً و برای مدت طولانی روی پوست قرار گیرد. این روش‌ها علت اصلی بیماری را درمان نمی‌کنند، اما می‌توانند به کاهش موقت علائم کمک کنند.

داروهای مسکن و ضدالتهاب

استامینوفن یا بعضی داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی ممکن است برای کنترل کوتاه‌مدت درد در افراد مناسب استفاده شوند. انتخاب دارو باید با توجه به سن، بیماری معده و کلیه، فشار خون، بیماری قلبی، بارداری، حساسیت دارویی و تداخل با داروهای دیگر انجام شود. مصرف طولانی یا خودسرانه داروهای ضدالتهاب برای همه ایمن نیست.

شل‌کننده‌های عضلانی

در اسپاسم قابل توجه، پزشک ممکن است برای مدت کوتاه شل‌کننده عضلانی تجویز کند. این داروها می‌توانند خواب‌آلودگی، گیجی و کاهش تمرکز ایجاد کنند. فردی که تحت تأثیر داروی خواب‌آور است نباید رانندگی یا کار پرخطر انجام دهد.

در بعضی بیماران، گردن‌درد با اسپاسم و گرفتگی قابل توجه عضلات همراه است. برای آشنایی بیشتر با کاربرد و عوارض داروهای شل‌کننده عضلات می‌توانید مطلب مرتبط را مطالعه کنید.

داروهای درد عصبی

در بعضی موارد درد ناشی از ریشه عصبی، پزشک ممکن است داروهای مخصوص درد نوروپاتیک را بررسی کند. داروهایی مانند گاباپنتین یا پرگابالین مسکن معمولی نیستند، برای هر گردن‌دردی مناسب نیستند و به دلیل عوارض و نیاز به تنظیم دوز نباید خودسرانه شروع یا قطع شوند.

برای آشنایی با انواع داروهای ضد درد، کاربردها و عوارض آنها می‌توانید مقاله انواع مسکن و داروهای ضددرد را مطالعه کنید.

فیزیوتراپی

فیزیوتراپی در بسیاری از دردهای مکانیکی و برخی موارد رادیکولوپاتی مفید است. برنامه می‌تواند شامل افزایش تدریجی دامنه حرکت، تقویت عضلات گردن و کمربند شانه‌ای، بهبود استقامت، اصلاح فعالیت و آموزش ارگونومی باشد.

برنامه باید با علت و شدت بیماری هماهنگ شود. تمرین مناسب برای درد عضلانی ممکن است برای فردی با میلوپاتی، شکستگی یا ضعف پیشرونده مناسب نباشد. اگر تمرین باعث ضعف، افزایش واضح بی‌حسی یا درد تیرکشنده شدید شود، ادامه آن بدون ارزیابی مناسب توصیه نمی‌شود.

برنامه مناسب فیزیوتراپی و تمرینات اصلاحی می‌تواند به افزایش قدرت عضلات، بهبود دامنه حرکت و بازگشت تدریجی بیمار به فعالیت‌های روزمره کمک کند.

ورزش و تمرینات گردن

در بسیاری از گردن‌دردهای غیر اختصاصی، ورزش کنترل‌شده بخش مهم درمان است. تمرین‌ها معمولاً بر حرکت، استقامت و قدرت عضلات گردن، شانه و قسمت بالایی پشت تمرکز دارند. هدف فقط کاهش درد کوتاه‌مدت نیست؛ افزایش توان بدن برای تحمل فعالیت‌های روزمره و کاهش عود نیز اهمیت دارد.

تمرین باید تدریجی باشد. افزایش خفیف و کوتاه‌مدت درد همیشه به معنای آسیب مجدد نیست، اما درد شدید، ضعف، گسترش بی‌حسی یا بدتر شدن مداوم علائم نیاز به توقف تمرین و ارزیابی دارد.

اصلاح وضعیت بدن و محیط کار

ارتفاع مانیتور، موقعیت صندلی، فاصله صفحه و جای دست‌ها باید طوری تنظیم شوند که سر برای مدت طولانی خم نماند. هنگام استفاده طولانی از لپ‌تاپ، پایه لپ‌تاپ همراه با صفحه‌کلید و ماوس جداگانه می‌تواند مفید باشد.

مهم‌تر از پیدا کردن یک وضعیت کاملاً ایده‌آل، تغییر منظم وضعیت است. حتی بهترین حالت نشستن اگر ساعت‌ها بدون تغییر ادامه یابد می‌تواند عضلات را خسته کند. هدف صاف و بی‌حرکت نگه داشتن دائمی گردن نیست؛ گردن برای حرکت طراحی شده است.

ماساژ و دستکاری گردن

ماساژ ممکن است در دردهای عضلانی باعث کاهش موقت درد و اسپاسم شود، اما جایگزین تشخیص و برنامه فعال درمانی نیست. در صورت ضربه، احتمال شکستگی، عفونت، پوکی استخوان شدید، بیماری عروقی، ناپایداری یا علائم عصبی مهم، ماساژ شدید یا حرکات سریع و پرقدرت گردن بدون ارزیابی پزشکی مناسب نیست.

گردنبند طبی

گردنبند برای همه گردن‌دردها لازم نیست و استفاده طولانی و بی‌دلیل می‌تواند حرکت را کم و عضلات را ضعیف کند. این وسیله بیشتر در بعضی آسیب‌های تروماتیک، شکستگی‌ها یا شرایط مشخص و طبق نظر پزشک استفاده می‌شود. در دردهای مکانیکی ساده، بی‌حرکتی طولانی معمولاً هدف درمان نیست.

کشش گردن

کشش گردن در برخی برنامه‌های فیزیوتراپی، به‌ویژه برای بعضی مبتلایان به رادیکولوپاتی، به کار می‌رود؛ اما برای همه مناسب نیست. شکستگی، ناپایداری و علائم نخاعی ممکن است استفاده از آن را محدود کنند. کشش خانگی شدید یا استفاده از وسایل نامطمئن توصیه نمی‌شود.

تزریق

در برخی افراد مبتلا به درد رادیکولار که با درمان اولیه بهبود کافی نداشته‌اند، تزریق اپیدورال یا تزریق هدفمند اطراف ریشه عصبی ممکن است بررسی شود. هدف کاهش التهاب و درد عصبی است، نه «جا انداختن» یا برگرداندن دیسک به محل قبلی. تزریق عوارض احتمالی دارد و باید پس از تشخیص و انتخاب مناسب بیمار انجام شود.

بسیاری از موارد درد گردن با اصلاح فعالیت، دارو، فیزیوتراپی، تمرینات مناسب و اصلاح وضعیت بدن کنترل می‌شوند.

چه زمانی جراحی گردن مطرح می‌شود؟

بیشتر مبتلایان به درد گردن و بسیاری از افراد دارای رادیکولوپاتی مستقیماً به جراحی نیاز ندارند. جراحی بیشتر زمانی مطرح می‌شود که ضعف قابل توجه یا پیشرونده وجود داشته باشد، نخاع تحت فشار باشد و میلوپاتی ایجاد شده باشد، یا درد و علائم عصبی با وجود درمان مناسب غیرجراحی همچنان شدید و ناتوان‌کننده بمانند.

وجود دیسک یا تنگی کانال در MRI به‌تنهایی دلیل جراحی نیست. یافته تصویربرداری باید با علائم، معاینه، سطح درگیری و محدودیت عملکردی فرد مطابقت داشته باشد.

جراحی ACDF

دیسککتومی و فیوژن قدامی گردن یا ACDF یکی از روش‌های جراحی در بیماران منتخب است. جراح از جلوی گردن به دیسک دسترسی پیدا می‌کند، عامل فشار بر ساختارهای عصبی را برمی‌دارد و سطح موردنظر را تثبیت می‌کند. این روش برای هر فتق دیسک لازم نیست و انتخاب آن به محل ضایعه، علائم و وضعیت فرد بستگی دارد.

تعویض دیسک گردن

در برخی بیماران منتخب ممکن است به‌جای فیوژن از دیسک مصنوعی استفاده شود تا حرکت در سطح جراحی‌شده حفظ شود. همه افراد کاندید این روش نیستند و سن، وضعیت مفاصل، تعداد سطوح درگیر، ناپایداری و نوع بیماری در انتخاب آن اثر دارند.

جراحی از پشت گردن

در بعضی الگوهای فشار بر ریشه یا نخاع، جراحی از پشت انجام می‌شود. فورامینوتومی خلفی می‌تواند در موارد منتخب برای آزاد کردن ریشه عصبی به کار رود. در تنگی چندسطحی و میلوپاتی نیز بسته به راستای ستون فقرات و محل فشار، روش‌های متفاوتی از جلو یا پشت انتخاب می‌شوند.

درمان میلوپاتی

میلوپاتی با رادیکولوپاتی ساده تفاوت دارد. در صورت اختلال راه رفتن، ضعف، کاهش مهارت دست یا علائم عصبی پیشرونده، ارزیابی تخصصی اهمیت زیادی دارد. هدف درمان جلوگیری از ادامه آسیب نخاعی است و در بسیاری از موارد دارای علائم بالینی و فشار قابل توجه بر نخاع، جراحی رفع فشار بررسی می‌شود. در این شرایط نباید درمان را صرفاً به مسکن، ماساژ یا تمرین محدود کرد.

جراحی در موارد منتخب، به‌ویژه هنگام فشار قابل توجه بر نخاع یا ریشه عصب، می‌تواند برای رفع فشار و تثبیت ستون فقرات انجام شود.

مراقبت روزمره و پیشگیری از عود

بهترین وضعیت خواب

خوابیدن به پشت یا پهلو برای بسیاری از افراد قابل تحمل‌تر است. در حالت طاق‌باز، بالش نباید سر را بیش از حد به جلو خم کند. هنگام خواب به پهلو، ارتفاع بالش بهتر است فاصله سر تا شانه را پر کند تا گردن در امتداد نسبتاً طبیعی ستون فقرات بماند. خوابیدن روی شکم گردن را برای مدت طولانی به یک سمت می‌چرخاند و ممکن است علائم بعضی افراد را تشدید کند.

انتخاب بالش

یک بالش مشخص برای همه بهترین نیست. ارتفاع و سفتی مناسب به فرم بدن، عرض شانه و وضعیت خواب بستگی دارد. هدف قرار گرفتن گردن در حالت نسبتاً خنثی است. بالش طبی فقط زمانی مفید است که با بدن و شیوه خواب فرد هماهنگ باشد و به‌تنهایی علت گردن‌درد را درمان نمی‌کند.

استفاده از موبایل

گوشی را تا حد امکان نزدیک سطح چشم بیاورید و از خم نگه داشتن طولانی گردن پرهیز کنید. موقعیت دست و بدن را تغییر دهید و وقفه‌های کوتاه داشته باشید. اصل مهم این است که مدت زیادی در یک وضعیت ثابت نمانید.

کار با رایانه و لپ‌تاپ

صفحه‌نمایش باید در ارتفاعی باشد که نیاز به خم کردن مداوم سر کاهش یابد. صندلی باید حمایت مناسبی از پشت داشته باشد و ساعدها هنگام تایپ راحت باشند. در کار طولانی با لپ‌تاپ، استفاده از پایه و تجهیزات ورودی جداگانه می‌تواند وضعیت بدن را بهتر کند.

وقفه‌های حرکتی

به‌جای تمرکز بر یک عدد ثابت، وضعیت بدن را مرتب تغییر دهید. هر چند وقت یک‌بار از پشت میز بلند شوید، چند قدم راه بروید و گردن و شانه‌ها را آرام حرکت دهید. بی‌حرکتی طولانی، حتی در حالتی که ظاهراً مناسب است، می‌تواند خستگی ایجاد کند.

ورزش و بازگشت به باشگاه

ترکیبی از تمرین‌های قدرتی، حرکتی و هوازی معمولاً از تمرکز صرف بر کشش مفیدتر است. بازگشت به تمرین باید تدریجی باشد؛ ابتدا با مقاومت کمتر و حرکات کنترل‌شده شروع کنید و سپس شدت را افزایش دهید. حرکات انفجاری یا فعالیت‌هایی که فشار زیادی به گردن وارد می‌کنند بهتر است دیرتر بازگردند.

افرادی که جراحی گردن داشته‌اند باید زمان و نوع بازگشت به ورزش را با جراح یا تیم درمان هماهنگ کنند.

شنا

شنا برای بعضی افراد فعالیت مناسبی است، اما همه سبک‌ها برای همه قابل تحمل نیستند. برای مثال، بالا نگه داشتن طولانی سر در شنای قورباغه ممکن است گردن را در حالت عقب‌رفته قرار دهد و درد را افزایش دهد. اگر شنا علائم عصبی یا درد را تشدید می‌کند، تکنیک یا نوع فعالیت باید تغییر کند.

رانندگی

اگر درد مانع چرخاندن کافی سر برای دیدن آینه‌ها و نقاط کور است، رانندگی ممکن است ایمن نباشد. داروهای خواب‌آور و شل‌کننده عضلانی نیز می‌توانند تمرکز و سرعت واکنش را کاهش دهند. صندلی را طوری تنظیم کنید که برای رسیدن به فرمان، سر و شانه‌ها به جلو کشیده نشوند و پشت‌سری در ارتفاع مناسب قرار گیرد.

حمل کیف و بار

حمل طولانی کیف سنگین روی یک شانه می‌تواند فشار عضلات گردن و کمربند شانه‌ای را افزایش دهد. وزن وسایل غیرضروری را کم کنید و در صورت امکان از کوله‌پشتی مناسب با دو بند استفاده کنید.

استرس و خواب

استرس می‌تواند تنش عضلانی را افزایش دهد، خواب را مختل کند و حساسیت سیستم عصبی به درد را بیشتر کند. این موضوع به معنای خیالی بودن درد نیست. خواب ناکافی نیز تحمل درد را کاهش می‌دهد و ممکن است چرخه‌ای میان درد و کم‌خوابی ایجاد کند. فعالیت بدنی منظم، برنامه خواب مناسب و مدیریت استرس می‌توانند بخشی از درمان درد مزمن باشند.

تنظیم ارتفاع مانیتور، حفظ وضعیت صحیح بدن، استراحت‌های کوتاه و تقویت عضلات گردن می‌توانند به پیشگیری از درد گردن کمک کنند.

عوارض و پیش‌آگهی

بیشتر دردهای ساده و مکانیکی عارضه جدی ایجاد نمی‌کنند و با مدیریت مناسب بهبود می‌یابند. بااین‌حال، درد ممکن است عود کند یا مزمن شود و خواب، کار و فعالیت روزمره را محدود کند. ضعف عضلانی، اختلال حس پایدار و کاهش عملکرد از پیامدهای احتمالی فشار طولانی یا شدید بر ساختارهای عصبی هستند.

در میلوپاتی، ادامه فشار بر نخاع ممکن است عملکرد دست‌ها، تعادل و راه رفتن را بیشتر مختل کند. درد به‌تنهایی معمولاً فوریت عصبی محسوب نمی‌شود، اما ضعف پیشرونده، اختلال راه رفتن و مشکل جدید کنترل ادرار یا مدفوع نیازمند بررسی سریع‌اند.

مزمن شدن درد الزاماً به معنای بدتر شدن ساختاری ستون فقرات نیست. میزان فعالیت، خواب، آمادگی جسمانی، شرایط کاری، استرس و واکنش فرد به درد نیز بر تداوم علائم اثر دارند. در بیشتر افراد بدون علائم هشدار، درمان فعال و غیرجراحی محور اصلی مدیریت است.

جمع‌بندی

درد گردن اغلب در اثر فشار عضلانی، وضعیت ثابت طولانی، مشکلات مکانیکی، تغییرات فرسایشی یا بیماری دیسک ایجاد می‌شود. انتشار درد به دست، گزگز و بی‌حسی می‌تواند درگیری ریشه عصبی را مطرح کند؛ در حالی که اختلال راه رفتن، کاهش مهارت دست‌ها و ضعف پیشرونده ممکن است نشانه فشار بر نخاع باشند.MRI برای همه افراد ضروری نیست و باید بر اساس شرح حال، معاینه و عوامل خطر درخواست شود. وجود دیسک یا آرتروز در تصویر نیز به‌تنهایی دلیل جراحی نیست. انتخاب درمان باید بر اساس علت احتمالی، وضعیت عصبی و تطابق یافته‌های تصویربرداری با علائم انجام شود.

اگر درد خفیف و بدون علائم عصبی است، حفظ فعالیت در حد تحمل، اصلاح فعالیت‌های تشدیدکننده و درمان محافظه‌کارانه معمولاً نقطه شروع مناسبی است. در صورت تداوم، عود مکرر، انتشار درد، ضعف، بی‌حسی یا هر یک از علائم هشدار، ارزیابی پزشکی لازم است.

اگر درد گردن به دست انتشار پیدا می‌کند، با ضعف یا بی‌حسی همراه شده یا با درمان‌های اولیه بهبود پیدا نکرده است، برای ارزیابی علت و انتخاب درمان مناسب می‌توانید از طریق دریافت نوبت از دکتر رضا صائبی‌راد اقدام کنید.

تجربه بالینی دکتر رضا صائبی‌راد

در تجربه بالینی دکتر رضا صائبی‌راد، متخصص جراحی مغز و اعصاب و ستون فقرات، یکی از نکات مهم در بررسی درد گردن این است که شدت درد به‌تنهایی میزان جدی بودن بیماری را مشخص نمی‌کند.

ممکن است فردی درد شدید عضلانی داشته باشد اما هیچ فشار مهمی بر عصب یا نخاع وجود نداشته باشد؛ در مقابل، بعضی بیماران مبتلا به تنگی کانال یا میلوپاتی گردنی ممکن است درد چندان شدیدی نداشته باشند و بیشتر با علائمی مانند کاهش قدرت دست، افتادن وسایل از دست، مشکل در انجام حرکات ظریف یا تغییر نحوه راه رفتن مراجعه کنند.به همین دلیل در ارزیابی بیمار، فقط گزارش MRI یا وجود عبارت‌هایی مانند «دیسک گردن» و «تنگی کانال» تعیین‌کننده نیست. محل انتشار درد، قدرت عضلات، حس، رفلکس‌ها، عملکرد دست‌ها و نحوه راه رفتن باید با تصاویر MRI تطابق داده شوند.