خونریزی مغزی؛ انواع، علائم هشداردهنده، علت‌ها و روش‌های درمان

خونریزی مغزی چیست؟

خونریزی مغزی زمانی رخ می‌دهد که یکی از عروق داخل جمجمه پاره شده و خون در بافت مغز یا فضاهای اطراف آن تجمع پیدا کند. این وضعیت می‌تواند با آسیب مستقیم بافت مغز، افزایش فشار داخل جمجمه و اختلال در خون‌رسانی طبیعی مغز همراه شود و در بسیاری از موارد یک اورژانس پزشکی محسوب می‌شود.

خونریزی‌های داخل جمجمه‌ای یک بیماری واحد نیستند. بر اساس محل تجمع خون، می‌توان آن‌ها را به چند گروه اصلی از جمله خونریزی داخل مغزی (ICH)، خونریزی زیرعنکبوتیه (SAH)، هماتوم ساب‌دورال و هماتوم اپیدورال تقسیم کرد. علت، علائم و روش درمان در هر یک از این انواع می‌تواند متفاوت باشد.

خونریزی داخل مغزی (ICH) چیست؟

یا ICH به خونریزی مستقیم درون بافت مغز گفته می‌شود و یکی از مهم‌ترین انواع سکته مغزی هموراژیک است.پس از پارگی رگ، خون در بافت مغز جمع شده و هماتوم تشکیل می‌شود. آسیب فقط به لحظه خونریزی محدود نیست؛ هماتوم ممکن است در ساعات اولیه بزرگ‌تر شود و فشار بیشتری بر بافت اطراف وارد کند.

پس از آن نیز مجموعه‌ای از فرایندهای ثانویه شامل ادم اطراف هماتوم، التهاب، اختلال سد خونی‌ـ‌مغزی و آسیب سلولی می‌تواند به آسیب بیشتر بافت مغز منجر شود.به همین دلیل، ساعات ابتدایی پس از شروع ICH اهمیت زیادی دارند و ارزیابی سریع بیمار، تصویربرداری و شروع اقدامات درمانی مناسب باید بدون تأخیر انجام شوند.

خونریزی داخل مغزی (ICH) یکی از انواع مهم سکته مغزی هموراژیک است که در اثر پارگی یک رگ و تجمع خون در بافت مغز ایجاد می‌شود. برای آشنایی با تفاوت سکته ایسکمیک و هموراژیک و سایر انواع سکته، به مقاله سکته مغزی؛ علائم، علت‌ها، انواع و روش‌های تشخیص مراجعه کنید.

انواع اصلی خونریزی داخل جمجمه

خونریزی داخل مغزی (ICH)

در این نوع، خون مستقیماً در بافت مغز تجمع پیدا می‌کند. فشار خون بالا و بیماری عروق کوچک مغزی از علل مهم آن هستند، هرچند ناهنجاری‌های عروقی، داروهای ضدانعقاد و عوامل دیگر نیز می‌توانند نقش داشته باشند.

خونریزی زیرعنکبوتیه (SAH)

در Subarachnoid Hemorrhage خون وارد فضای بین مغز و غشای عنکبوتیه می‌شود. یکی از مهم‌ترین علل SAH غیرتروماتیک، پارگی آنوریسم مغزی است. سردرد بسیار شدید و ناگهانی یا اصطلاحاً Thunderclap Headache یکی از تظاهرات کلاسیک آن است و بیمار ممکن است دچار استفراغ، سفتی گردن، اختلال هوشیاری یا علائم عصبی شود.

هماتوم ساب‌دورال

در Subdural Hematoma خون معمولاً بین سخت‌شامه و عنکبوتیه تجمع پیدا می‌کند و اغلب با آسیب عروق وریدی مرتبط است. این خونریزی می‌تواند حاد، تحت‌حاد یا مزمن باشد.نوع مزمن به‌خصوص در سالمندان ممکن است با علائمی تدریجی مانند سردرد، گیجی، تغییر رفتار، ضعف اندام یا اختلال راه رفتن ظاهر شود.

هماتوم‌های ساب‌دورال و اپیدورال اغلب در ارتباط با آسیب‌های تروماتیک سر دیده می‌شوند و شدت آن‌ها می‌تواند از موارد قابل پایش تا خونریزی‌های نیازمند مداخله فوری متفاوت باشد. برای مطالعه بیشتر درباره انواع آسیب ناشی از ضربه به سر، به مقاله انواع آسیب تروماتیک مغزی مراجعه کنید.

هماتوم اپیدورال

در Epidural Hematoma خون بین استخوان جمجمه و سخت‌شامه تجمع پیدا می‌کند و اغلب با ضربه به سر و آسیب عروقی همراه است. برخی بیماران ممکن است پس از آسیب برای مدتی نسبتاً هوشیار باشند و سپس وضعیت عصبی آن‌ها به‌سرعت بدتر شود؛ بنابراین آسیب سر همراه با تغییر سطح هوشیاری نیازمند ارزیابی فوری است.

در این تصویر انواع اصلی خونریزی مغزی نشان داده شده است .اهمیت تفکیک انها در مدیریت درمان مهم است.

چرا محل خونریزی اهمیت دارد؟

تظاهرات بالینی خونریزی به محل، حجم و سرعت گسترش آن بستگی دارد. برای مثال، خونریزی در گانگلیون‌های قاعده‌ای ممکن است با ضعف یک سمت بدن همراه باشد، در حالی که درگیری مخچه می‌تواند تعادل و هماهنگی را مختل کند.خونریزی ساقه مغز حتی با حجم نسبتاً محدود نیز می‌تواند بسیار جدی باشد، زیرا ساختارهای حیاتی کنترل‌کننده هوشیاری، تنفس و عملکردهای عصبی مهم در این ناحیه قرار دارند.

علت خونریزی مغزی چیست؟

خونریزی مغزی می‌تواند در اثر عوامل مختلفی ایجاد شود و علت آن تا حد زیادی به نوع و محل خونریزی بستگی دارد. در خونریزی داخل مغزی خودبه‌خودی (ICH)، بیماری عروق کوچک مغز، به‌ویژه در زمینه فشار خون بالا، از علل مهم است؛ در حالی که در SAH پارگی آنوریسم و در خونریزی‌های ساب‌دورال و اپیدورال، ضربه به سر اهمیت بیشتری دارد.

مهم‌ترین علت‌ها و عوامل خطر خونریزی مغزی

فشار خون بالا

پرفشاری خون مزمن یکی از مهم‌ترین عوامل خطر ICH است. فشار خون بالا در طول زمان می‌تواند دیواره عروق کوچک عمقی مغز را آسیب‌پذیر کند و احتمال پارگی آن‌ها را افزایش دهد.

خونریزی‌های مرتبط با فشار خون اغلب در نواحی عمقی مانند گانگلیون‌های قاعده‌ای، تالاموس، پونز و مخچه دیده می‌شوند.کنترل مناسب فشار خون نه‌تنها در مرحله حاد اهمیت دارد، بلکه یکی از اقدامات مهم برای کاهش خطر خونریزی مجدد در آینده است.

آنژیوپاتی آمیلوئید مغزی

Cerebral Amyloid Angiopathy یا CAA با رسوب آمیلوئید در دیواره عروق کوچک و متوسط مغز همراه است و بیشتر در سنین بالاتر دیده می‌شود.این بیماری یکی از علل مهم خونریزی‌های لوبار است و می‌تواند با خونریزی‌های مکرر و میکروبلیدهای مغزی همراه باشد.

آنوریسم و ناهنجاری‌های عروقی

پارگی آنوریسم مغزی یکی از علل مهم خونریزی زیرعنکبوتیه غیرتروماتیک است. در این وضعیت، خون به‌طور ناگهانی وارد فضای زیرعنکبوتیه می‌شود و می‌تواند باعث افزایش فشار داخل جمجمه و عوارض جدی شود.

ناهنجاری شریانی‌وریدی (AVM) و سایر ضایعات عروقی نیز ممکن است پاره شده و باعث ICH، SAH یا ترکیبی از الگوهای خونریزی شوند.

داروهای ضدانعقاد و اختلالات انعقادی

داروهای ضدانعقاد برای پیشگیری از تشکیل لخته در بسیاری از بیماری‌های قلبی‌عروقی ضروری هستند، اما می‌توانند خطر خونریزی را افزایش دهند.در بیمار مبتلا به ICH که داروی ضدانعقاد مصرف می‌کند، شناسایی سریع دارو و در صورت اندیکاسیون برگشت اثر ضدانعقادی از اقدامات مهم مرحله حاد است. همچنین کاهش شدید پلاکت‌ها و برخی اختلالات انعقادی می‌توانند زمینه خونریزی داخل جمجمه‌ای را فراهم کنند.

ضربه به سر

تروما یکی از علل مهم خونریزی داخل جمجمه‌ای است و می‌تواند باعث هماتوم اپیدورال، ساب‌دورال، خونریزی زیرعنکبوتیه تروماتیک یا کانتوزیون و خونریزی داخل مغزی شود.شدت علائم همیشه بلافاصله پس از ضربه مشخص نمی‌شود؛ به‌ویژه برخی هماتوم‌های ساب‌دورال ممکن است با فاصله زمانی و به‌صورت تدریجی علامت‌دار شوند.

ضربه به سر می‌تواند باعث ایجاد انواع مختلف خونریزی داخل جمجمه، از جمله هماتوم اپیدورال، هماتوم ساب‌دورال، خونریزی داخل مغزی و خونریزی زیرعنکبوتیه تروماتیک شود. برای آشنایی کامل با مکانیسم آسیب و سایر عوارض آن، به مقاله آسیب تروماتیک مغزی (TBI)؛ علائم، تشخیص و درمان مراجعه کنید.

تومورها و سایر علل

برخی تومورهای مغزی، بیماری‌های عروقی، ترومبوز وریدهای مغزی و مصرف بعضی مواد محرک نیز می‌توانند با خونریزی داخل مغزی همراه باشند. به همین دلیل، به‌خصوص در خونریزی‌هایی با محل یا الگوی غیرمعمول، بررسی علت زمینه‌ای اهمیت دارد.

در موارد کمتر شایع، برخی تومورهای مغزی می‌توانند با خونریزی داخل تومور یا خونریزی در بافت اطراف همراه شوند؛ بنابراین در خونریزی‌هایی با محل یا الگوی غیرمعمول، بررسی علت زمینه‌ای اهمیت دارد. برای آشنایی بیشتر با انواع و روش‌های بررسی این ضایعات، به مقاله تومور مغزی؛ علائم، انواع، تشخیص و درمان مراجعه کنید.

آیا می‌توان خطر خونریزی مغزی را کاهش داد؟

همه موارد قابل پیشگیری نیستند، اما کنترل فشار خون یکی از مهم‌ترین اقدامات قابل اصلاح است. مصرف صحیح داروهای ضدانعقاد، پرهیز از تغییر خودسرانه دوز آن‌ها، کنترل عوامل خطر عروقی و پیشگیری از آسیب‌های سر نیز اهمیت دارند.در افرادی که آنوریسم، AVM یا سایر ناهنجاری‌های عروقی شناخته‌شده دارند، تصمیم درباره پیگیری یا درمان باید بر اساس ویژگی‌های ضایعه و ارزیابی تخصصی انجام شود.

در این اینفوگرافی مهم ترین علت های خونریزی داخل مغزی اورده شده است بعضی از انها قابل پیشگیری هستند.

علائم خونریزی مغزی چیست؟

علائم خونریزی مغزی معمولاً به محل خونریزی، حجم هماتوم، سرعت گسترش آن و میزان افزایش فشار داخل جمجمه بستگی دارند. برخلاف بسیاری از بیماری‌های مزمن عصبی، علائم خونریزی حاد مغزی اغلب ناگهانی ایجاد می‌شوند و ممکن است طی دقیقه‌ها یا ساعت‌های ابتدایی تشدید شوند.به همین دلیل، بروز ناگهانی علائم عصبی جدید باید یک وضعیت اورژانسی در نظر گرفته شود.

سردرد ناگهانی و شدید

سردرد می‌تواند در انواع مختلف خونریزی داخل جمجمه‌ای دیده شود، اما سردرد بسیار شدید و ناگهانی (Thunderclap Headache) به‌خصوص در خونریزی زیرعنکبوتیه اهمیت دارد.در این حالت، سردرد معمولاً طی مدت کوتاهی به حداکثر شدت می‌رسد و ممکن است با تهوع، استفراغ، حساسیت به نور، سفتی گردن یا کاهش سطح هوشیاری همراه باشد.

ضعف یا بی‌حسی یک سمت بدن

خونریزی در مسیرهای حرکتی مغز می‌تواند باعث ضعف یا فلج ناگهانی صورت، دست یا پا شود. درگیری حسی نیز ممکن است به شکل بی‌حسی یا کاهش حس یک سمت بدن ظاهر شود. محل علائم می‌تواند به پزشک برای تشخیص ناحیه احتمالی خونریزی کمک کند.

اختلال گفتار و زبان

درگیری نواحی مرتبط با زبان می‌تواند باعث آفازی شود؛ یعنی بیمار ممکن است در صحبت کردن، پیدا کردن کلمات یا درک گفتار دیگران مشکل داشته باشد.در برخی خونریزی‌ها نیز گفتار به علت اختلال کنترل عضلات، نامفهوم یا اصطلاحاً دیس‌آرتریک می‌شود.

کاهش سطح هوشیاری

خونریزی‌های بزرگ، افزایش فشار داخل جمجمه، گسترش خون به داخل بطن‌ها یا درگیری ساختارهای حیاتی می‌توانند باعث خواب‌آلودگی، گیجی شدید، کاهش پاسخ‌دهی یا کما شوند.کاهش سطح هوشیاری در بیمار مشکوک به خونریزی مغزی یک علامت هشدار مهم است و نیاز به ارزیابی فوری دارد.

تهوع و استفراغ

افزایش فشار داخل جمجمه یا درگیری برخی نواحی مغز می‌تواند باعث تهوع و استفراغ ناگهانی شود. این علامت به‌خصوص زمانی اهمیت دارد که همراه با سردرد شدید، اختلال هوشیاری یا سایر علائم عصبی باشد.

اختلال تعادل و هماهنگی

خونریزی در مخچه می‌تواند با سرگیجه شدید، عدم تعادل، اختلال هماهنگی اندام‌ها و دشواری در راه رفتن همراه باشد.خونریزی مخچه‌ای اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا بزرگ شدن هماتوم یا ادم می‌تواند بر ساقه مغز فشار وارد کند یا جریان مایع مغزی‌نخاعی را مختل سازد.

اختلال بینایی

بسته به محل خونریزی، بیمار ممکن است دچار اختلال میدان بینایی، دوبینی یا سایر تغییرات بینایی شود. وجود علائم بینایی ناگهانی همراه با سایر نقایص عصبی نیازمند بررسی فوری است.

تشنج

خونریزی داخل مغزی می‌تواند باعث تشنج حاد شود، به‌خصوص هنگامی که خونریزی قشر مغز را درگیر کرده باشد. با این حال، همه بیماران مبتلا به ICH دچار تشنج نمی‌شوند.

خونریزی داخل مغزی می‌تواند با تحریک بافت مغز باعث بروز تشنج حاد شود و احتمال آن در برخی خونریزی‌های قشری بیشتر است. در بیمارانی که پس از خونریزی دچار تشنج می‌شوند، ارزیابی و درمان مناسب اهمیت دارد. برای آشنایی بیشتر با انواع تشنج و روش‌های بررسی آن، به مقاله صرع و تشنج؛ علائم، تشخیص و درمان مراجعه کنید.

آیا علائم انواع خونریزی مغزی یکسان هستند؟

خیر. اگرچه همپوشانی زیادی وجود دارد، الگوی بالینی می‌تواند متفاوت باشد. ICH بیشتر با نقص عصبی کانونی و کاهش هوشیاری تظاهر می‌کند؛ SAH اغلب با سردرد ناگهانی بسیار شدید شناخته می‌شود؛ خونریزی ساب‌دورال مزمن ممکن است طی روزها یا هفته‌ها با گیجی و اختلال راه رفتن ظاهر شود و اپیدورال حاد می‌تواند پس از ضربه به سر به‌سرعت پیشرفت کند.به همین دلیل، تنها بر اساس علائم نمی‌توان نوع خونریزی را با اطمینان تعیین کرد و تصویربرداری فوری مغز برای تشخیص ضروری است.

شناخت نشانه های خونریزی مغزی برای یک پزشک و حتی خود بیمار بسیار حیاتی است.

تشخیص خونریزی مغزی چگونه انجام می‌شود؟

خونریزی مغزی یک اورژانس پزشکی است و تشخیص باید در کوتاه‌ترین زمان ممکن انجام شود. پس از بررسی وضعیت تنفس و گردش خون، سطح هوشیاری و علائم عصبی ارزیابی می‌شوند و تصویربرداری فوری مغز نقش اصلی را در تأیید خونریزی دارد.

سی‌تی‌اسکن مغز؛ اولین تصویربرداری در خونریزی حاد

CT بدون تزریق (Non-contrast CT) معمولاً اولین و مهم‌ترین روش تصویربرداری در بیمار مشکوک به خونریزی حاد داخل جمجمه‌ای است.خون تازه در CT معمولاً به‌صورت ناحیه‌ای با دانسیته بالا دیده می‌شود. CT می‌تواند اطلاعات مهمی درباره محل و حجم خونریزی، گسترش خون به بطن‌ها، اثر فشاری هماتوم، جابه‌جایی خط وسط و هیدروسفالی ارائه دهد.این اطلاعات علاوه بر تشخیص، برای تصمیم‌گیری درباره درمان و نیاز احتمالی به مداخله جراحی اهمیت دارند.

علائم سکته ایسکمیک و خونریزی مغزی می‌توانند بسیار شبیه یکدیگر باشند، اما روش درمان آن‌ها متفاوت است؛ به همین دلیل CT بدون کنتراست معمولاً از بررسی‌های اولیه برای مشخص کردن وجود خونریزی است. برای آشنایی بیشتر با تفاوت این دو وضعیت، به مقاله تفاوت سکته مغزی ایسکمیک و هموراژیک مراجعه کنید. 

سی‌تی آنژیوگرافی (CTA)

پس از شناسایی خونریزی، در برخی بیماران CTA برای بررسی عروق مغزی انجام می‌شود. این روش می‌تواند در شناسایی علل عروقی مانند آنوریسم یا AVM مفید باشد.در ICH، مشاهده خروج ماده حاجب درون هماتوم که به آن Spot Sign گفته می‌شود، می‌تواند با احتمال بیشتر گسترش هماتوم ارتباط داشته باشد.

MRI مغز

MRI معمولاً به اندازه CT برای ارزیابی اولیه یک بیمار ناپایدار سریع و در دسترس نیست، اما در بررسی دقیق‌تر علت خونریزی اهمیت زیادی دارد.

توالی‌هایی مانند SWI و T2-GRE* نسبت به محصولات خونی حساس هستند و می‌توانند میکروبلیدهای مغزی، خونریزی‌های قدیمی و الگوهایی را نشان دهند که در بررسی بیماری‌هایی مانند آنژیوپاتی آمیلوئید مغزی اهمیت دارند.MRI همچنین می‌تواند در بررسی برخی تومورها، ضایعات عروقی و سایر علل زمینه‌ای خونریزی کمک‌کننده باشد.

پس از عبور از مرحله حاد، بررسی علت خونریزی و ارزیابی تصاویر CT یا MRI می‌تواند در برنامه‌ریزی ادامه درمان اهمیت داشته باشد. برای ارزیابی تخصصی می‌توانید از طریق نوبت ویزیت دکتر رضا صائبی راد اقدام کنید.

آنژیوگرافی مغزی (DSA)

Digital Subtraction Angiography در موارد منتخب برای بررسی دقیق عروق مغزی انجام می‌شود. اگر به آنوریسم، AVM، فیستول شریانی‌وریدی یا سایر ناهنجاری‌های عروقی مشکوک باشیم، DSA می‌تواند جزئیات بیشتری از ساختار عروق ارائه دهد.

آزمایش‌های خون

هم‌زمان با تصویربرداری، آزمایش‌هایی برای بررسی شمارش سلول‌های خونی و پلاکت‌ها، وضعیت انعقادی، قند خون، عملکرد کلیه و الکترولیت‌ها انجام می‌شوند.اطلاع از مصرف داروهای ضدانعقاد نیز بسیار مهم است، زیرا در برخی بیماران باید اثر این داروها در کوتاه‌ترین زمان ممکن خنثی شود.

چگونه شدت ICH ارزیابی می‌شود؟

علاوه بر تصویربرداری، سطح هوشیاری و شدت نقایص عصبی بیمار بررسی می‌شود. عواملی مانند حجم و محل هماتوم، وجود خونریزی داخل بطنی، سن و سطح هوشیاری می‌توانند اطلاعاتی درباره شدت بیماری و پیش‌آگهی ارائه دهند.ابزارهایی مانند ICH Score نیز برای ارزیابی استاندارد شدت بیماری کاربرد دارند، اما نباید به‌تنهایی مبنای تصمیم‌گیری برای محدود کردن درمان قرار گیرند.

آیا نوع خونریزی فقط با علائم مشخص می‌شود؟

خیر. سردرد، ضعف یک سمت بدن، اختلال گفتار یا کاهش هوشیاری می‌توانند در بیماری‌های مختلف عصبی دیده شوند. به همین دلیل، تصویربرداری مغز برای افتراق سکته ایسکمیک از خونریزی و تعیین نوع و محل خونریزی ضروری است.

در این تصویر مسیر تشخیصی خونریزی مغزی نشان داده شده است به نقش پر رنگ سیتی اسکن توجه کنید.

درمان خونریزی داخل مغزی (ICH)

درمان ICH باید فوراً پس از تشخیص آغاز شود. هدف اصلی در ساعات اولیه، جلوگیری از بزرگ‌تر شدن هماتوم، کنترل فشار خون، اصلاح اختلالات انعقادی، مدیریت فشار داخل جمجمه و شناسایی بیمارانی است که ممکن است از مداخله جراحی سود ببرند.

تصمیم درباره نیاز به جراحی یا ادامه درمان غیرجراحی به محل و حجم خونریزی، وضعیت عصبی بیمار و یافته‌های تصویربرداری بستگی دارد. برای بررسی شرایط بیمار می‌توانید نوبت مشاوره با دکتر رضا صائبی راد دریافت کنید.

کنترل فشار خون

افزایش فشار خون پس از ICH شایع است و می‌تواند با گسترش هماتوم ارتباط داشته باشد. بنابراین فشار خون باید از همان ساعات اولیه به‌صورت دقیق کنترل شود.هدف این نیست که فشار خون بدون برنامه به‌شدت کاهش پیدا کند؛ بلکه کاهش باید کنترل‌شده و متناسب با وضعیت بیمار انجام شود تا ضمن کاهش احتمال گسترش خونریزی، خون‌رسانی مناسب مغز حفظ شود.

برگشت اثر داروهای ضدانعقاد

اگر بیمار هنگام وقوع خونریزی از داروهای ضدانعقاد استفاده کرده باشد، شناسایی نوع دارو و زمان آخرین مصرف اهمیت زیادی دارد.در صورت نیاز، درمان اختصاصی برای برگشت سریع اثر ضدانعقادی انجام می‌شود. نوع درمان به داروی مصرفی، وضعیت انعقادی و شرایط بالینی بیمار بستگی دارد.

در بیمارانی که سابقه خونریزی مغزی دارند، مصرف یا شروع مجدد داروهای ضدانعقاد و ضدپلاکت باید بر اساس شرایط فردی و نظر پزشک انجام شود و این داروها نباید خودسرانه قطع یا تغییر داده شوند. برای ثبت داروهای مصرفی و بررسی درخواست توسط پزشک می‌توانید از خدمات دارویی آنلاین استفاده کنید. 

جلوگیری از بزرگ‌تر شدن هماتوم

یکی از اهداف مهم درمان در ساعات ابتدایی، جلوگیری از Hematoma Expansion است؛ زیرا افزایش حجم خونریزی می‌تواند آسیب بیشتری به بافت مغز وارد کند و با پیامد نامطلوب‌تری همراه باشد. در سال‌های اخیر، درمان‌های هموستاتیک برای متوقف کردن زودهنگام خونریزی مورد توجه زیادی قرار گرفته‌اند.

گسترش خونریزی به داخل بطن‌های مغز یا وقوع خونریزی زیرعنکبوتیه می‌تواند گردش و جذب مایع مغزی‌نخاعی را مختل کرده و در برخی بیماران باعث هیدروسفالی حاد و افزایش فشار داخل جمجمه شود. برای آشنایی بیشتر با علائم، روش‌های تشخیص و درمان این عارضه، به مقاله هیدروسفالی؛ علائم، تشخیص و روش‌های درمان مراجعه کنید.

کنترل فشار داخل جمجمه

خونریزی بزرگ می‌تواند باعث ادم، اثر فشاری و افزایش فشار داخل جمجمه (ICP) شود. در این شرایط، وضعیت هوشیاری و علائم عصبی بیمار به‌دقت پایش می‌شوند.در بیماران منتخب ممکن است اقدامات اختصاصی برای کنترل ICP انجام شود. اگر خون وارد سیستم بطنی شده و باعث هیدروسفالی حاد شود، قرار دادن درن بطنی خارجی (EVD) ممکن است ضروری باشد.

کنترل تشنج و سایر عوارض

در صورت وقوع تشنج، درمان ضدتشنج انجام می‌شود. علاوه بر آن، کنترل دمای بدن، قند خون، اکسیژناسیون، اختلالات الکترولیتی، پیشگیری از عوارض بستری و ارزیابی بلع از بخش‌های مهم مراقبت بیمار هستند.