داروهای ام‌اس (MS)؛ انواع، کاربردها، عوارض و درمان‌های جدید

مولتیپل اسکلروزیس یا ام‌اس (Multiple Sclerosis یا MS) بیماری مزمن سیستم عصبی مرکزی است که می‌تواند مغز، نخاع و عصب بینایی را درگیر کند. در این بیماری، فرایندهای التهابی و ایمنی به میلین و گاهی آکسون‌ها و دیگر اجزای بافت عصبی آسیب می‌رسانند. اختلال بینایی، بی‌حسی و گزگز، ضعف اندام‌ها، اختلال تعادل، خستگی، اسپاسم عضلات و مشکلات شناختی از تظاهرات احتمالی آن هستند؛ بااین‌حال، علائم و سیر بیماری در همه افراد یکسان نیست. در حال حاضر درمانی که همه انواع ام‌اس را به‌طور قطعی برطرف کند وجود ندارد، اما داروهای متعددی برای کاهش فعالیت بیماری، کم کردن تعداد عودها، محدود کردن ایجاد ضایعات جدید و کنترل علائم در دسترس‌اند. داروهای اصلی کنترل‌کننده سیر بیماری معمولاً با عنوان درمان‌های تعدیل‌کننده بیماری یا Disease-Modifying Therapies شناخته می‌شوند که به اختصار DMT نامیده می‌شوند. انتخاب داروی ام‌اس به نوع بیماری، تعداد و شدت عودها، یافته‌های MRI، میزان فعالیت بیماری، سن، بیماری‌های همراه، خطر عفونت، نتایج آزمایش‌ها، برنامه بارداری و پاسخ یا عارضه درمان‌های قبلی بستگی دارد. اطلاعات این مقاله برای آموزش عمومی است و جای ارزیابی و توصیه متخصص مغز و اعصاب را نمی‌گیرد.

اگر به‌تازگی با علائمی مانند بی‌حسی و گزگز، ضعف اندام‌ها، اختلال تعادل یا مشکلات بینایی مواجه شده‌اید، یا برای بررسی و پیگیری بیماری ام‌اس نیاز به ارزیابی تخصصی دارید، می‌توانید برای ویزیت و بررسی از بخش نوبت دهی سایت دکتر رضا صائبی راد نوبت دریافت کنید.

داروهای ام‌اس چگونه اثر می‌کنند؟

بخش مهمی از درمان‌های ام‌اس با تغییر یا مهار قسمت‌هایی از سیستم ایمنی عمل می‌کنند تا حمله التهابی به سیستم عصبی مرکزی کاهش یابد. مکانیسم همه داروها یکسان نیست؛ برخی بر ورود و خروج سلول‌های ایمنی از اندام‌های لنفاوی اثر می‌گذارند، بعضی تعداد یا عملکرد گروه‌هایی از لنفوسیت‌ها را تغییر می‌دهند و گروهی نیز آنتی‌بادی‌های مونوکلونال‌اند که هدف مشخصی در سیستم ایمنی دارند. این داروها معمولاً آسیب عصبی ایجادشده را به‌طور کامل برنمی‌گردانند. هدف اصلی آنها کاهش احتمال آسیب جدید و کنترل فعالیت آینده بیماری است. به همین دلیل، نداشتن بهبود فوری در یک علامت قدیمی لزوماً به معنی بی‌اثر بودن DMT نیست؛ پاسخ به درمان با ترکیبی از وضعیت بالینی، عودها، معاینه و MRI ارزیابی می‌شود.

انواع داروهای ام‌اس

درمان‌های تعدیل‌کننده بیماری را می‌توان بر اساس روش مصرف به داروهای تزریقی، خوراکی و درمان‌های تزریقی یا انفوزیونی هدفمند تقسیم کرد. اثربخشی، خطرات، دفعات مصرف و برنامه پایش در این گروه‌ها متفاوت است و خوراکی یا تزریقی بودن یک دارو به‌تنهایی نشان نمی‌دهد که برای یک بیمار بهتر یا قوی‌تر است.

داروهای تزریقی

از درمان‌های تزریقی قدیمی‌تر و شناخته‌شده ام‌اس می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• اینترفرون بتا-1a (Interferon beta-1a)
• اینترفرون بتا-1b (Interferon beta-1b)
• پگ‌اینترفرون بتا-1a (Peginterferon beta-1a)
• گلاتیرامر استات (Glatiramer acetate)

واکنش محل تزریق در این گروه شایع است. اینترفرون‌ها ممکن است علائم شبیه آنفلوآنزا و تغییراتی در آزمایش‌های کبد یا شمارش سلول‌های خونی ایجاد کنند. گلاتیرامر استات نیز ممکن است با واکنش موضعی و در برخی افراد با واکنش گذرای پس از تزریق همراه باشد. روش صحیح تزریق، جابه‌جایی محل تزریق و پایش توصیه‌شده می‌تواند به مدیریت بخشی از این مشکلات کمک کند.

داروهای خوراکی

تعدادی از DMTهای ام‌اس به شکل خوراکی در دسترس‌اند، از جمله:

• تری‌فلونوماید (Teriflunomide)
• دی‌متیل فومارات (Dimethyl fumarate)
• دی‌روکسیمل فومارات (Diroximel fumarate)
• فینگولیمود (Fingolimod)
• سیپونیمود (Siponimod)
• اوزانیمود (Ozanimod)
• پونزیمود (Ponesimod)
• کلادریبین (Cladribine)

هر یک از این داروها مشخصات ایمنی، آزمایش‌های پایه، برنامه پایش و محدودیت‌های خاص خود را دارند. برای مثال، داروهای خانواده تعدیل‌کننده گیرنده S1P مانند فینگولیمود، سیپونیمود، اوزانیمود و پونزیمود ممکن است به ارزیابی وضعیت قلب، داروهای هم‌زمان، عفونت‌ها، چشم یا کبد نیاز داشته باشند. فومارات‌ها می‌توانند گرگرفتگی، مشکلات گوارشی یا کاهش برخی سلول‌های خونی ایجاد کنند. تری‌فلونوماید نیز ملاحظات مهمی درباره کبد، بارداری و تداخلات دارد. این نمونه‌ها جایگزین بررسی اطلاعات اختصاصی داروی تجویزشده نیستند.

آنتی‌بادی‌های مونوکلونال و درمان‌های تزریقی یا انفوزیونی

این گروه شامل درمان‌های هدفمند و در برخی شرایط با اثربخشی بالاتر است که برای بیماران منتخب استفاده می‌شوند:

• ناتالیزومب (Natalizumab)
• اوکرلیزومب (Ocrelizumab)
• اوفاتومومب (Ofatumumab)
• آلمتوزومب (Alemtuzumab)
• اوبلی‌توکسیمب (Ublituximab)

برخی از این داروها به‌صورت انفوزیون وریدی و برخی به‌صورت تزریق زیرجلدی مصرف می‌شوند. اوکرلیزومب در بعضی نظام‌های دارویی برای اشکال عودکننده ام‌اس و ام‌اس پیشرونده اولیه کاربرد دارد. اوبلی‌توکسیمب نیز برای بعضی اشکال عودکننده در بزرگسالان مجوز گرفته است. موارد مصرف و محدودیت‌های سنی یا بالینی ممکن است بر اساس کشور و آخرین برچسب رسمی دارو متفاوت باشند. اثربخشی بیشتر احتمالی باید در کنار خطرات درمان سنجیده شود. برای نمونه، ناتالیزومب با خطر لکوانسفالوپاتی چندکانونی پیشرونده یا PML همراه است؛ یک عفونت مغزی نادر اما جدی که ارزیابی عوامل خطر آن اهمیت دارد. آلمتوزومب نیز ممکن است با عوارض مهمی مانند برخی اختلالات خودایمنی، عفونت‌ها و واکنش‌های مرتبط با تزریق همراه باشد و به پایش اختصاصی نیاز دارد.

داروهای مورد استفاده هنگام حمله یا عود ام‌اس

درمان یک حمله حاد با مصرف بلندمدت DMT تفاوت دارد. در عودهای قابل‌توجه، پزشک ممکن است برای کوتاه کردن مدت یا کاهش شدت حمله از کورتیکواستروئید با دوز بالا استفاده کند. تصمیم به درمان به شدت علائم، اثر آنها بر عملکرد روزانه و احتمال وجود علتی مانند عفونت بستگی دارد. تشدید موقت علائم قدیمی در گرما، تب، کم‌خوابی یا عفونت همیشه به معنی عود جدید نیست. پیش از تجویز کورتون ممکن است بررسی عفونت و ارزیابی بالینی لازم باشد. کورتون‌ها جایگزین درمان تعدیل‌کننده بیماری نیستند و مصرف خودسرانه یا تکرار بی‌رویه آنها می‌تواند عوارضی ایجاد کند.

داروهای کنترل علائم ام‌اس

علاوه بر DMTها، ممکن است داروهایی برای کنترل درد عصبی، اسپاستیسیتی و گرفتگی عضلات، مشکلات مثانه، خستگی، افسردگی، اختلال خواب یا بعضی مشکلات حرکتی تجویز شوند. این داروها معمولاً فعالیت زمینه‌ای ام‌اس را کاهش نمی‌دهند و هدفشان کاهش علائم و بهبود عملکرد یا کیفیت زندگی است. نوع دارو باید بر اساس علت علامت انتخاب شود. برای مثال، درمان درد نوروپاتیک با درمان درد ناشی از گرفتگی عضله یکسان نیست. برای آشنایی بیشتر می‌توانید راهنمای داروهای دردهای عصبی و نوروپاتیک را بخوانید. در صورت وجود اسپاسم نیز بررسی علت و انتخاب دارو از میان داروهای شل‌کننده عضلات باید با توجه به خواب‌آلودگی، ضعف، تعادل و سایر داروهای بیمار انجام شود. افسردگی و اضطراب نیز ممکن است در افراد مبتلا به ام‌اس رخ دهند و نباید نادیده گرفته شوند. روان‌درمانی، حمایت اجتماعی و دارو در صورت نیاز می‌توانند بخشی از برنامه درمان باشند. انتخاب دارو باید با توجه به خستگی، خواب، عملکرد جنسی و تداخلات احتمالی صورت گیرد؛ جزئیات بیشتر در راهنمای داروهای ضدافسردگی توضیح داده شده است.

عوارض داروهای ام‌اس

نوع و شدت عارضه به داروی مورد استفاده، دوز، مدت درمان و شرایط فرد بستگی دارد. عوارض احتمالی می‌توانند شامل موارد زیر باشند:

• واکنش، درد یا قرمزی محل تزریق
• علائم شبیه آنفلوآنزا
• سردرد یا خستگی
• گرگرفتگی و مشکلات گوارشی
• تغییر آنزیم‌های کبدی
• کاهش برخی سلول‌های خونی یا ایمونوگلوبولین‌ها
• افزایش احتمال بعضی عفونت‌ها
• واکنش حین یا پس از انفوزیون و تزریق
• عوارض اختصاصی قلبی، چشمی، خودایمنی یا عصبی در بعضی داروها

پیش از شروع برخی DMTها ممکن است آزمایش خون، بررسی عملکرد کبد و کلیه، غربالگری بعضی عفونت‌ها، ارزیابی وضعیت واکسیناسیون، تست بارداری یا معاینات اختصاصی لازم باشد. نوع و فاصله پایش باید بر اساس همان دارو تعیین شود. تب، تنگی نفس، تورم صورت یا گلو، بثورات گسترده، زردی پوست یا چشم، گیجی، تشنج، ضعف جدید یا اختلال ناگهانی بینایی نیازمند ارزیابی فوری‌اند. در صورت بروز واکنش شدید هنگام انفوزیون باید همان لحظه به کارکنان مرکز درمان اطلاع داده شود.

تداخلات دارویی در درمان ام‌اس

تداخلات در بیماران مبتلا به ام‌اس اهمیت زیادی دارند، زیرا بسیاری از DMTها بر سیستم ایمنی اثر می‌گذارند و بیمار ممکن است هم‌زمان برای درد، اسپاسم، اختلال خواب، افسردگی، مشکلات مثانه یا بیماری‌های دیگر دارو مصرف کند. مصرف متوالی یا هم‌زمان چند درمان سرکوب‌کننده یا تعدیل‌کننده سیستم ایمنی ممکن است خطر عفونت و سایر عوارض را افزایش دهد. این مسئله هنگام تغییر درمان نیز مهم است، زیرا اثر یک دارو ممکن است مدتی پس از آخرین دوز باقی بماند. از طرف دیگر، ایجاد فاصله بیش از حد میان بعضی درمان‌ها می‌تواند خطر بازگشت فعالیت بیماری را افزایش دهد. بنابراین زمان‌بندی تغییر DMT باید توسط متخصص انجام شود. داروهای خانواده S1P به دلیل اثرات قلبی و ایمنی به بررسی دقیق داروهای هم‌زمان نیاز دارند. تداخلات داروهایی مانند تری‌فلونوماید، کلادریبین یا درمان‌های آنتی‌بادی نیز اختصاصی است؛ در نتیجه نمی‌توان یک فهرست ثابت را برای همه داروهای ام‌اس به کار برد. بیمار باید پیش از شروع یا تغییر DMT، فهرست کامل داروهای نسخه‌ای، داروهای بدون نسخه، مکمل‌ها، فرآورده‌های گیاهی، روش‌های هورمونی پیشگیری از بارداری و واکسن‌های اخیر یا برنامه‌ریزی‌شده را در اختیار پزشک و داروساز قرار دهد.

واکسیناسیون و داروهای ام‌اس

برخی DMTها ممکن است پاسخ بدن به واکسن را کاهش دهند. استفاده از واکسن زنده یا زنده تضعیف‌شده نیز هنگام مصرف بعضی درمان‌ها یا تا مدتی پس از آنها مناسب نیست. بهتر است وضعیت واکسیناسیون پیش از شروع درمان بررسی شود، زیرا ممکن است برای تکمیل واکسن‌ها به فاصله زمانی مشخصی نیاز باشد. هیچ واکسنی را صرفاً به دلیل ابتلا به ام‌اس یا مصرف DMT خودسرانه حذف یا تزریق نکنید.

داروهای ام‌اس در سالمندان

با افزایش طول عمر افراد مبتلا به ام‌اس، درمان در سنین بالاتر اهمیت بیشتری پیدا کرده است. انتخاب یا ادامه DMT در سالمندان ممکن است با افراد جوان تفاوت داشته باشد، زیرا بیماری‌های همراه، مصرف هم‌زمان چند دارو، وضعیت سیستم ایمنی و عملکرد کبد و کلیه نیز باید در نظر گرفته شوند. پزشک ممکن است سابقه عفونت، بیماری قلبی، فشار خون، دیابت، بیماری کلیوی یا کبدی، سرطان‌های قبلی، مشکلات شناختی، پوکی استخوان و احتمال زمین‌خوردن را بررسی کند. در درمان‌های مؤثر بر سلول‌های B نیز ممکن است پایش ایمونوگلوبولین‌ها و عفونت‌های مکرر اهمیت داشته باشد. داروهای کنترل علائم به همان اندازه نیازمند توجه‌اند. بعضی داروهای درد، اسپاسم، خواب یا مثانه می‌توانند خواب‌آلودگی، افت فشار، گیجی، اختلال شناختی یا عدم تعادل را تشدید کنند و خطر زمین‌خوردن را افزایش دهند. فعالیت التهابی ام‌اس در طول عمر ثابت نمی‌ماند. در برخی بیماران منتخب و پایدار ممکن است موضوع کاهش یا توقف DMT مطرح شود، اما سن به‌تنهایی برای این تصمیم کافی نیست. سابقه عودها، MRI، مدت پایداری، نوع بیماری و خطرات ادامه یا قطع درمان باید در تصمیم‌گیری مشترک بررسی شوند.

داروهای ام‌اس در بارداری و شیردهی

برنامه بارداری بهتر است پیش از اقدام با متخصص مغز و اعصاب مطرح شود. نوع DMT، میزان فعالیت بیماری، زمان مناسب ادامه یا توقف دارو، روش پیشگیری از بارداری و برنامه پس از زایمان باید از قبل بررسی شوند. همه داروهای ام‌اس شرایط یکسانی ندارند. درباره اینترفرون‌های بتا و گلاتیرامر استات، اطلاعات بارداری و شیردهی نسبت به بسیاری از DMTهای دیگر بیشتر است و در صورت نیاز بالینی ممکن است ادامه آنها قابل‌بررسی باشد. این تصمیم همچنان باید فردی و با نظر پزشک گرفته شود. تری‌فلونوماید، فینگولیمود، سیپونیمود، کلادریبین، آلمتوزومب، اوکرلیزومب و اوفاتومومب هر کدام محدودیت‌ها و ملاحظات متفاوتی درباره بارداری، پیشگیری از بارداری یا فاصله زمانی پس از درمان دارند. برای تری‌فلونوماید ممکن است در شرایط مشخص برنامه تسریع حذف دارو نیز مطرح شود که باید زیر نظر پزشک انجام گیرد. در مورد ناتالیزومب، به‌ویژه در بیماری بسیار فعال، خطر قطع درمان و بازگشت فعالیت ام‌اس باید در برابر خطرات احتمالی ادامه آن سنجیده شود. قطع ناگهانی داروی مؤثر بدون برنامه جایگزین می‌تواند مشکل‌ساز باشد. در دوران شیردهی نیز قانون واحدی برای همه DMTها وجود ندارد. میزان ورود دارو به شیر، جذب احتمالی توسط نوزاد، سن نوزاد، شواهد ایمنی و خطر عود مادر متفاوت است. بیمار نباید پس از مثبت شدن آزمایش بارداری یا هنگام شروع شیردهی، داروی ام‌اس را خودسرانه قطع کند و باید در اولین فرصت با تیم درمان تماس بگیرد.

داروهای ام‌اس در کودکان و نوجوانان

ام‌اس می‌تواند در کودکان و نوجوانان نیز آغاز شود که به آن ام‌اس با شروع در کودکی یا Pediatric-Onset MS گفته می‌شود. درمان این گروه صرفاً نسخه کوچک‌شده درمان بزرگسالان نیست. سن، وزن، مرحله بلوغ، تعداد و شدت عودها، MRI، واکسیناسیون، خطر عفونت و اثرات بلندمدت درمان باید در نظر گرفته شوند. فینگولیمود یکی از داروهای شناخته‌شده برای گروهی از کودکان و نوجوانان مبتلا به اشکال عودکننده ام‌اس است. بااین‌حال، وضعیت مجوز و محدودیت سنی هر دارو به کشور و برچسب رسمی آن بستگی دارد. متخصص ممکن است بر اساس شرایط بیمار درمان‌های دیگری را نیز در نظر بگیرد، اما میزان شواهد و وضعیت مجوز همه DMTها در کودکان یکسان نیست. پایش آزمایش خون، عملکرد کبد، عفونت‌ها، واکسیناسیون، رشد و عوارض اختصاصی دارو اهمیت دارد. همچنین هر ضایعه MRI یا علامت عصبی در کودک به معنی ام‌اس نیست؛ بیماری‌های عفونی، التهابی، متابولیک و دیگر بیماری‌های دمیلینه‌کننده می‌توانند تظاهر مشابهی داشته باشند و تشخیص دقیق پیش از درمان بلندمدت ضروری است.

ویتامین‌ها، مکمل‌ها و گیاهان دارویی در ام‌اس

هیچ مکمل یا گیاه دارویی نباید جایگزین درمان تعدیل‌کننده بیماری شود. ویتامین D یکی از مکمل‌هایی است که درباره آن زیاد سؤال می‌شود. پزشک ممکن است سطح ویتامین D و وضعیت تغذیه‌ای بیمار را بررسی و در صورت کمبود، مقدار مناسب مکمل را توصیه کند. مصرف خودسرانه دوزهای بسیار بالا می‌تواند عارضه ایجاد کند. ویتامین B12، اسیدهای چرب امگا ۳، منیزیم، آنتی‌اکسیدان‌ها و فرآورده‌های گیاهی نیز مورد توجه برخی بیماران‌اند. اصلاح کمبود واقعی یک ماده مغذی با ادعای درمان ام‌اس به‌وسیله آن ماده یکسان نیست. شواهد کافی برای جایگزین کردن این مکمل‌ها با DMT وجود ندارد. بعضی ترکیبات گیاهی ممکن است بر سیستم ایمنی، کبد، انعقاد خون یا متابولیسم داروها اثر بگذارند. خلوص و مقدار ماده مؤثره فرآورده‌های مکمل نیز همیشه قابل پیش‌بینی نیست. نام و مقدار همه مکمل‌ها و گیاهان مصرفی را به پزشک و داروساز اطلاع دهید.

درمان‌های جدید و در حال توسعه ام‌اس

درمان ام‌اس از داروهای عمومی‌تر تعدیل‌کننده ایمنی به سمت درمان‌های هدفمندتر و راهبردهای با اثربخشی بالاتر حرکت کرده است. بااین‌حال، «جدیدتر بودن» لزوماً به معنی مناسب‌تر یا کم‌خطرتر بودن برای همه بیماران نیست.

درمان‌های هدفمند سلول‌های B

اوکرلیزومب، اوفاتومومب و اوبلی‌توکسیمب با هدف قرار دادن CD20 روی گروهی از سلول‌های B عمل می‌کنند. این درمان‌ها نقش سلول‌های B را در فعالیت التهابی ام‌اس هدف می‌گیرند، اما ممکن است خطر عفونت، کاهش ایمونوگلوبولین یا واکنش‌های مرتبط با تزریق را افزایش دهند و به پایش نیاز دارند.

مهارکننده‌های BTK

مهارکننده‌های تیروزین کیناز بروتون یا BTK inhibitors از حوزه‌های مهم پژوهشی‌اند. هدف آنها اثرگذاری بر مسیرهای فعالیت سلول‌های B و برخی سلول‌های ایمنی موجود در سیستم عصبی است. این گروه به دلیل احتمال اثر بر فرایندهای مرتبط با پیشرفت بیماری مورد توجه قرار گرفته است، اما وضعیت مطالعات و مجوز هر مولکول متفاوت است و نباید همه داروهای این گروه را درمان تأییدشده ام‌اس دانست.

بازسازی میلین و محافظت عصبی

DMTهای موجود عمدتاً برای کاهش فعالیت بیماری و پیشگیری از آسیب جدید طراحی شده‌اند. پژوهش‌های بازسازی میلین در پی آن‌اند که علاوه بر مهار التهاب، به ترمیم پوشش میلین آسیب‌دیده کمک کنند. محافظت عصبی نیز با هدف کاهش آسیب تدریجی آکسون‌ها و نورون‌ها، به‌ویژه در انواع پیشرونده بیماری، بررسی می‌شود. این حوزه‌ها همچنان تحقیقاتی‌اند و در حال حاضر درمان استانداردی که بتواند تمام آسیب عصبی ایجادشده در ام‌اس را بازسازی کند وجود ندارد. تبلیغ یک محصول به‌عنوان «ترمیم قطعی میلین» باید با احتیاط جدی ارزیابی شود.

پیوند سلول‌های بنیادی خون‌ساز

پیوند اتولوگ سلول‌های بنیادی خون‌ساز یا AHSCT در برخی بیماران منتخب مبتلا به ام‌اس بسیار فعال، در مراکز تخصصی بررسی یا انجام می‌شود. هدف اصلی این روش ساخت دوباره مغز یا میلین نیست؛ ابتدا سیستم ایمنی با درمان شدید سرکوب و سپس با سلول‌های بنیادی خون‌ساز خود بیمار بازسازی می‌شود. AHSCT درمانی ساده و مناسب همه بیماران نیست و می‌تواند عوارض جدی، از جمله عفونت و عوارض ناشی از درمان آماده‌سازی، داشته باشد. انتخاب دقیق بیمار و انجام آن در مرکز باتجربه ضروری است. درمان‌های تحقیقاتی نباید پیش از اثبات ایمنی و اثربخشی جایگزین درمان استاندارد شوند.

بهترین داروی ام‌اس چیست؟

هیچ دارویی را نمی‌توان برای همه بیماران «بهترین داروی ام‌اس» دانست. در برخی افراد درمانی با سابقه مصرف طولانی‌تر و مشخصات ایمنی مناسب انتخاب می‌شود؛ در برخی دیگر، به دلیل فعالیت بالای بیماری یا نشانه‌های پیش‌آگهی نامطلوب، متخصص ممکن است استفاده زودهنگام از درمانی با اثربخشی بالاتر را در نظر بگیرد. تصمیم‌گیری باید اثربخشی احتمالی، عوارض کوتاه‌مدت و بلندمدت، روش و فاصله مصرف، امکان پایش، بیماری‌های همراه، برنامه بارداری، ترجیح بیمار و دسترسی به دارو را هم‌زمان در نظر بگیرد. درمان نیز یک تصمیم ثابت و همیشگی نیست و ممکن است با تغییر شرایط بازبینی شود.

آیا داروهای ام‌اس باید تا پایان عمر مصرف شوند؟

لزومی ندارد فرد تا پایان عمر همان دارو را دریافت کند. درمان ممکن است به دلیل پاسخ ناکافی، عود یا ضایعات جدید MRI، عوارض، تغییر سن و شرایط جسمی، بارداری یا ترجیح آگاهانه بیمار تغییر کند. در بعضی بیماران پایدار، موضوع کاهش یا توقف DMT مطرح می‌شود، اما این تصمیم باید پس از ارزیابی دقیق خطر بازگشت فعالیت بیماری گرفته شود. قطع خودسرانه بعضی داروها ممکن است با بازگشت شدید فعالیت بیماری همراه باشد.

اگر یک نوبت داروی ام‌اس فراموش شد چه کنیم؟

پاسخ به نوع دارو، مقدار مصرف و مدت گذشته از زمان مقرر بستگی دارد. فاصله مصرف داروهای ام‌اس از مصرف روزانه تا تزریق‌های دوره‌ای با فاصله چند هفته یا چند ماه متفاوت است. برای جبران دوز فراموش‌شده، خودسرانه دوز اضافی مصرف یا تزریق نکنید. دستور داروی خود را بررسی کنید و در صورت تردید با پزشک، پرستار ام‌اس یا داروساز تماس بگیرید.

چه زمانی باید فوراً کمک پزشکی گرفت؟

ضعف یا بی‌حسی ناگهانی یک سمت بدن، افتادگی صورت، اختلال ناگهانی گفتار، کاهش سطح هوشیاری، تشنج، سردرد بسیار شدید و ناگهانی، تنگی نفس یا تورم صورت و گلو را نباید خودکار به ام‌اس نسبت داد. این علائم می‌توانند نشانه یک وضعیت اورژانسی باشند و نیازمند تماس فوری با اورژانس‌اند.

علامت عصبی جدید یا تشدید واضح علائم قبلی، مشکلات بینایی تازه، ضعف یا بی‌حسی قابل‌توجه، اختلال تعادل، تب یا نشانه‌های عفونت هنگام دریافت درمان‌های مؤثر بر سیستم ایمنی نیز باید سریع با پزشک مطرح شوند. اگر با وجود درمان، عود یا ضایعه جدید MRI ایجاد شود، ممکن است ارزیابی دوباره پاسخ به درمان و انتخاب DMT لازم باشد.

انتخاب یا تغییر داروی ام‌اس به نوع و میزان فعالیت بیماری، نتایج MRI، سابقه عود، سن، بیماری‌های همراه و شرایط هر فرد بستگی دارد. به همین دلیل داروهای MS نباید بدون ارزیابی پزشک شروع، قطع یا جایگزین شوند.
 برای بررسی علائم عصبی، ارزیابی MRI و پیگیری تخصصی وضعیت بیمار می‌توانید از بخش نوبت دهی سایت دکتر رضا صائبی راد نوبت دریافت کنید.