حرکات اصلاحی برای سیاتیک و فتق دیسک کمر؛ تمرینات مناسب و نکات مهم
با حرکات اصلاحی مناسب برای سیاتیک ناشی از فتق دیسک کمر آشنا شوید؛ از خوابیدن روی شکم و تمرینات مککنزی تا پیادهروی، همراه با نکات مهم برای تشدید نشدن درد پا.
نویسنده
مهدی غلامپور
عضو تحریریه دکتر رضا صائبی راد
بازبینی پزشکی
دکتر رضا صائبی راد
جراح مغز و اعصاب
کارمون رو با یک پرسش بنیادی شروع کنیم:
آیا ورزش برای سیاتیک ناشی از فتق دیسک مفید است؟
در بسیاری از بیماران مبتلا به کمردرد و سیاتیک، فعالیت و تمرین درمانی هدفمند بخشی از درمان غیرجراحی محسوب میشود. راهنماهای بالینی توصیه میکنند که برنامه ورزشی متناسب با شرایط بیمار طراحی شود و استراحت طولانیمدت در بستر معمولاً رویکرد مناسبی نیست.
با این حال، یک نکته بسیار مهم وجود دارد: یک حرکت واحد برای همه بیماران مناسب نیست. در بعضی بیماران، حرکات اکستنشن میتوانند علائم پا را کاهش دهند، در حالی که در بیمار دیگری ممکن است همین حرکات درد را بیشتر کنند. در رویکرد مککنزی و درمانهای مبتنی بر directional preference، واکنش علائم به حرکت اهمیت زیادی دارد؛ زمانی که درد از ساق و پا به سمت باسن و کمر برمیگردد، این پدیده «مرکزی شدن درد» نامیده میشود و میتواند نشانه پاسخ مناسب به آن حرکت باشد.
بنابراین تمرینها را نباید صرفاً بر اساس نام «فتق دیسک» انتخاب کرد؛ بلکه باید پاسخ بدن، معاینه بالینی و در صورت لزوم یافتههای MRI در کنار هم در نظر گرفته شوند.
تمرین درمانی تنها بخشی از درمان سیاتیک است و در برخی بیماران ممکن است به دارو، فیزیوتراپی یا درمانهای دیگر نیز نیاز باشد. برای آشنایی کاملتر با تشخیص و درمان سیاتیک، مقاله مرتبط را مطالعه کنید.
در این تصویر مسیر اعصاب سیاتیک را می بینیم و همچنین علت اینکه فتق دیسک کمر باعث درد در پاها میش.د را هم میشه فهمید.
اصل مهم در انجام حرکات اصلاحی
در طول تمرین، فقط شدت درد کمر را دنبال نکنید؛ محل درد پا اهمیت زیادی دارد. اگر یک حرکت باعث شود درد پا کمتر شود و از ساق به سمت باسن یا کمر برگردد، این تغییر میتواند نشانه مرکزی شدن علائم باشد. در مقابل، اگر درد از کمر و باسن به سمت ساق یا پنجه بیشتر منتشر شود، یا بیحسی و ضعف افزایش پیدا کند، ادامه همان حرکت مناسب نیست و باید متوقف و بررسی شود.
در ادامه، چهار حرکت ساده و مرحلهای را بررسی میکنیم که در محتوای پایه شما نیز وجود داشتند.
اگر درد پا ادامهدار است، یا هنگام انجام حرکات علائم شما تغییر میکند، بهتر است قبل از ادامه تمرین وضعیت شما بهصورت تخصصی ارزیابی شود. برای رزرو نوبت دکتر رضا صائبیراد، جراح مغز و اعصاب اقدام کنید.
برای آشنایی با تمرینات مختلف مرتبط با ستون فقرات، کمردرد و مشکلات اسکلتیعضلانی، میتوانید مجموعه حرکات اصلاحی را نیز مشاهده کنید.
حرکت اول: خوابیدن روی شکم
روی شکم دراز بکشید و سر را روی دستها قرار دهید. بدن را تا حد امکان آرام نگه دارید و حدود ۲ تا ۳ دقیقه در این وضعیت بمانید.
این حرکت بیشتر یک وضعیت شروع و ارزیابی پاسخ بدن به اکستنشن کمری است. اگر در این وضعیت درد پا بیشتر نشد یا به سمت کمر و باسن برگشت، میتوان به مرحله بعد رفت.
در این تصویر اصول حرکت خوابیدن بر روی شکم نشان داده شده است به ان دقت کنید.
حرکت دوم: تکیه بر ساعدها
در همان وضعیت خوابیده روی شکم، آرنجها را زیر شانهها قرار دهید و بالاتنه را بهآرامی بالا بیاورید؛ در حالی که لگن و رانها روی زمین باقی میمانند.
حدود ۱۰ تا ۲۰ ثانیه در این وضعیت بمانید و در صورت تحمل، حدود ۵ بار تکرار کنید. مهمتر از تعداد تکرار، واکنش درد پا است؛ اگر علائم پا کمتر و متمرکزتر شدند، میتوان این حرکت را ادامه داد.
در حرکت تکیه بر ساعد ها پوزیشن بدن خیلی مهم است لطفا به ان خوب توجه کنید.
در این تصویر مراحل حرکت پرس اپ مکنزی را نشان میدهد انجام این حرکت طبق اصول مفید است.
گر درد سیاتیک شما ادامهدار است، با بیحسی یا ضعف همراه شده یا با تمرینات بهبود پیدا نمیکند، بهتر است برای تشخیص علت و انتخاب درمان مناسب معاینه شوید. برای مشاوره تخصصی با دکتر صائبیراد میتوانید
حرکت چهارم: پیادهروی کوتاه و مکرر
در بیماران مبتلا به سیاتیک ناشی از فتق دیسک، تجربه بالینی نشان میدهد که یک حرکت مشخص برای همه بیماران مناسب نیست. پاسخ علائم به حرکت، بهخصوص کاهش درد پا و برگشت درد از ساق به سمت کمر، در انتخاب تمرین اهمیت زیادی دارد. در برخی بیماران، حرکات اکستنشن و تمرینات مبتنی بر ترجیح جهتی میتوانند مفید باشند، اما باید بهتدریج و متناسب با شرایط بیمار انجام شوند. افزایش ضعف، بیحسی یا انتشار بیشتر درد به اندام تحتانی نشانهای برای توقف تمرین و ارزیابی مجدد است.
این مطلب برای شما مفید بود؟
آن را با افرادی که ممکن است به آن نیاز داشته باشند به اشتراک بگذارید.
منابع
- NICE – Low back pain and sciatica in over 16s: assessment and management (NG59)
- Apeldoorn et al. – Management of low back pain and lumbosacral radicular syndrome؛ راهنمای KNGF، 2024
- Hennemann et al. – The McKenzie Method delivered by credentialed therapists؛ systematic review and meta-analysis
- Delitto et al. – Low Back Pain: Clinical Practice Guidelines
- George et al. – Interventions for the Management of Acute and Chronic Low Back Pain؛ Clinical Practice Guideline Update
سوالات متداول
آیا ورزش برای سیاتیک ناشی از فتق دیسک کمر مفید است؟
در بسیاری از بیماران، فعالیت و تمرین مناسب میتواند به کاهش درد و بهبود عملکرد کمک کند. نوع تمرین باید بر اساس پاسخ علائم و شرایط هر بیمار انتخاب شود.
آیا حرکات مککنزی برای همه بیماران مناسب هستند؟
خیر. در برخی بیماران، بهویژه افرادی که با اکستنشن علائمشان مرکزیتر میشود، حرکات مککنزی میتوانند مفید باشند. اما اگر درد پا تشدید شود، باید تمرین متوقف و ارزیابی انجام شود.
هنگام انجام حرکات اصلاحی چه زمانی باید تمرین را متوقف کنیم؟
اگر درد از کمر و باسن به سمت ساق یا پنجه بیشتر منتشر شود، بیحسی افزایش یابد یا ضعف جدید ایجاد شود، تمرین را متوقف کنید و با پزشک یا فیزیوتراپیست مشورت کنید.
آیا استراحت مطلق برای سیاتیک توصیه میشود؟
معمولاً خیر. استراحت طولانیمدت در بستر میتواند باعث کاهش قدرت عضلات و طولانیتر شدن دوره بهبودی شود و در بیشتر بیماران حفظ فعالیت متناسب توصیه میشود.
آیا پیادهروی برای فتق دیسک کمر مفید است؟
در بسیاری از بیماران، پیادهروی کوتاه و مکرر میتواند به حفظ فعالیت و بهبود عملکرد کمک کند. بهتر است مدت پیادهروی بهتدریج و بر اساس تحمل بیمار افزایش پیدا کند.