آنوریسم مغزی؛ هر آنچه باید درباره علائم، تشخیص و درمان بدانید

آنوریسم مغزی (Brain Aneurysm) به اتساع یا برآمدگی غیرطبیعی بخشی از دیواره شریان‌های مغز گفته می‌شود که در اثر ضعف ساختاری دیواره رگ ایجاد می‌شود. این ضایعه ممکن است برای سال‌ها بدون علامت باقی بماند و تنها به‌طور اتفاقی در تصویربرداری‌های مغزی تشخیص داده شود، اما در صورت پارگی می‌تواند باعث خونریزی زیرعنکبوتیه (Subarachnoid Hemorrhage یا SAH) شود؛ یکی از خطرناک‌ترین اورژانس‌های جراحی مغز و اعصاب که نیازمند تشخیص و درمان فوری است.

با وجود نگرانی بسیاری از بیماران پس از تشخیص آنوریسم، همه آنوریسم‌های مغزی پاره نمی‌شوند. مطالعات نشان داده‌اند که بخش قابل توجهی از آنوریسم‌های کشف‌شده هرگز دچار پارگی نخواهند شد. با این حال، عواملی مانند اندازه، محل قرارگیری، شکل آنوریسم، سرعت رشد، سن بیمار و بیماری‌های همراه می‌توانند احتمال پارگی را افزایش دهند. 

آنوریسم مغزی چگونه ایجاد می‌شود؟

دیواره شریان‌های مغزی به طور طبیعی از چندین لایه تشکیل شده است که استحکام لازم را برای تحمل فشار خون فراهم می‌کنند. زمانی که این ساختار به دلایل مادرزادی یا اکتسابی ضعیف شود، فشار مداوم جریان خون باعث بیرون‌زدگی تدریجی دیواره رگ و تشکیل آنوریسم می‌شود.

در بسیاری از بیماران، ترکیبی از عوامل ژنتیکی و محیطی در ایجاد این بیماری نقش دارد. فشار خون بالا، مصرف سیگار، آترواسکلروز، بیماری‌های ارثی بافت همبند، برخی عفونت‌ها، التهاب عروق و حتی آسیب‌های مستقیم به شریان‌های مغزی می‌توانند زمینه ایجاد آنوریسم را فراهم کنند.

چرا شناخت نوع آنوریسم مغزی اهمیت دارد؟

تمام آنوریسم‌های مغزی رفتار یکسانی ندارند. برخی از آن‌ها رشد بسیار آهسته‌ای دارند و تنها با تصویربرداری دوره‌ای پیگیری می‌شوند، در حالی که برخی دیگر خطر بالایی برای پارگی دارند و نیازمند درمان فوری هستند.

از سوی دیگر، روش درمان نیز بر اساس نوع آنوریسم متفاوت است. در بعضی بیماران درمان اندوواسکولار مانند کویلینگ یا استنت‌گذاری بهترین انتخاب است، در حالی که در گروهی دیگر جراحی باز، بای‌پس عروقی یا حتی درمان دارویی نقش اصلی را ایفا می‌کند. به همین دلیل، تشخیص دقیق نوع آنوریسم نخستین و مهم‌ترین گام در انتخاب بهترین روش درمان محسوب می‌شود.

گر پزشک پس از بررسی علائم یا نتایج تصویربرداری، احتمال آنوریسم مغزی را مطرح کند، بهتر است در اسرع وقت برای رزرو نوبت جراح مغز و اعصاب اقدام کنید تا ارزیابی تخصصی انجام شود.

انواع آنوریسم مغزی

امروزه آنوریسم‌های داخل جمجمه تنها بر اساس شکل ظاهری طبقه‌بندی نمی‌شوند، بلکه علت ایجاد، ویژگی‌های آسیب‌شناسی، یافته‌های تصویربرداری، خطر پارگی و نحوه درمان نیز در این تقسیم‌بندی اهمیت دارند.

بر اساس جدیدترین مرورهای علمی، آنوریسم‌های مغزی به شش گروه اصلی شامل آنوریسم ساکولار (Saccular)، آنوریسم فوزیفورم (Fusiform)، آنوریسم مایکوتیک (Mycotic)، آنوریسم مارانتیک (Marantic)، آنوریسم بلیستر (Blister) و آنوریسم دیسکتینگ (Dissecting) تقسیم می‌شوند. هر یک از این انواع ویژگی‌های اختصاصی خود را دارند و از نظر سیر بیماری، احتمال پارگی و انتخاب روش درمان با یکدیگر تفاوت‌های قابل توجهی دارند. 

انتخاب بهترین روش درمان آنوریسم به اندازه، محل و نوع آن بستگی دارد. برای بررسی دقیق تصاویر MRI، MRA، CTA یا آنژیوگرافی، می‌توانید نوبت آنلاین دکتر صائبی‌راد را رزرو کنید.

آنوریسم ساکولار (Saccular Aneurysm)

آنوریسم ساکولار که با نام Berry Aneurysm نیز شناخته می‌شود، شایع‌ترین نوع آنوریسم مغزی است و حدود ۸۵ تا ۹۰ درصد تمام آنوریسم‌های داخل جمجمه را تشکیل می‌دهد. این نوع آنوریسم به صورت یک برآمدگی کیسه‌مانند در محل ضعف دیواره شریان ایجاد می‌شود و معمولاً از طریق یک گردن (Neck) به رگ اصلی متصل است.

بیشتر آنوریسم‌های ساکولار در محل دوشاخه شدن شریان‌های مغزی تشکیل می‌شوند؛ زیرا این نواحی بیشترین فشار همودینامیک را تحمل می‌کنند. به همین دلیل، شریان ارتباطی قدامی (ACom)، محل اتصال شریان ارتباطی خلفی به کاروتید داخلی (PCom)، شریان مغزی میانی (MCA) و نوک شریان بازیلار از شایع‌ترین محل‌های ایجاد این نوع آنوریسم هستند.  

در این تصویر ویژگی های انوریسم ساکولار که بسیار شایع است رو مشاهده می کنید.

علائم آنوریسم ساکولار

بیشتر آنوریسم‌های ساکولار تا قبل از پارگی هیچ علامتی ایجاد نمی‌کنند و معمولاً هنگام انجام تصویربرداری برای مشکلات دیگر به صورت اتفاقی کشف می‌شوند.

با بزرگ‌تر شدن آنوریسم، ممکن است فشار بر اعصاب یا ساختارهای اطراف مغز باعث بروز علائمی مانند سردرد، دوبینی، افتادگی پلک، اختلال در حرکات چشم، کاهش بینایی یا درد اطراف چشم شود. محل آنوریسم نقش مهمی در نوع علائم ایجادشده دارد.

در صورت پارگی، بیمار معمولاً دچار سردردی بسیار شدید و ناگهانی می‌شود که اغلب آن را شدیدترین سردرد عمر خود توصیف می‌کند. تهوع، استفراغ، کاهش سطح هوشیاری، تشنج، سفتی گردن و اختلالات عصبی نیز از علائم شایع خونریزی زیرعنکبوتیه هستند و نیاز به مراجعه فوری به مرکز درمانی دارند.

پارگی آنوریسم مغزی می‌تواند باعث خونریزی مغزی و سکته مغزی شود. اگر می‌خواهید با علائم، انواع و روش‌های درمان سکته آشنا شوید، مقاله «سکته مغزی؛ علل، علائم و روش‌های درمان» را مطالعه کنید.

تشخیص آنوریسم ساکولار

تشخیص این بیماری بر پایه تصویربرداری از عروق مغز انجام می‌شود. امروزه سی‌تی آنژیوگرافی (CTA) و ام‌آر آنژیوگرافی (MRA) در بسیاری از بیماران اطلاعات دقیقی از اندازه و محل آنوریسم ارائه می‌دهند، اما آنژیوگرافی مغزی (DSA) همچنان دقیق‌ترین روش برای بررسی جزئیات آنوریسم و برنامه‌ریزی درمان به شمار می‌رود. 

در اینجا نشانه های یک انوریسم پاره شده رو میبینید به مکان درد خوب توجه بکنید.

آنوریسم فوزیفورم (Fusiform Aneurysm)

آنوریسم فوزیفورم یا دوکی‌شکل، یکی از انواع کمتر شایع آنوریسم‌های مغزی است که برخلاف آنوریسم ساکولار، به صورت یک برآمدگی کیسه‌ای ایجاد نمی‌شود. در این نوع، بخشی از دیواره شریان به طور یکنواخت در تمام محیط رگ گشاد می‌شود و ظاهر دوکی‌شکل به خود می‌گیرد. به همین دلیل معمولاً گردن مشخصی ندارد و درمان آن نیز نسبت به آنوریسم‌های ساکولار پیچیده‌تر است.

این نوع آنوریسم بیشتر در شریان بازیلار، شریان مهره‌ای (Vertebral Artery) و سایر عروق بزرگ گردش خون خلفی مغز دیده می‌شود. اگرچه شیوع آن کمتر است، اما به دلیل محل قرارگیری و ویژگی‌های ساختمانی، می‌تواند چالش‌های درمانی مهمی ایجاد کند. 

چرا آنوریسم فوزیفورم ایجاد می‌شود؟

برخلاف آنوریسم ساکولار که معمولاً در محل انشعاب شریان‌ها تشکیل می‌شود، آنوریسم فوزیفورم بیشتر نتیجه تخریب گسترده دیواره رگ است. بیماری‌های دژنراتیو، آترواسکلروز، اختلالات بافت همبند، التهاب عروق و در برخی موارد پارگی داخلی دیواره شریان (Dissection) می‌توانند باعث ضعیف شدن تمام محیط رگ و ایجاد این نوع آنوریسم شوند.

از آنجا که کل قطر شریان درگیر می‌شود، جریان خون داخل رگ نیز تغییر می‌کند و احتمال تشکیل لخته، کاهش خون‌رسانی به مغز یا حتی پارگی آنوریسم افزایش می‌یابد. 

تشخیص و درمان آنوریسم فوزیفورم

تشخیص این نوع آنوریسم معمولاً با CTA، MRA یا آنژیوگرافی مغزی (DSA) انجام می‌شود. تصویربرداری علاوه بر مشخص کردن اندازه و محل ضایعه، میزان درگیری دیواره رگ و ارتباط آن با شاخه‌های مهم مغزی را نیز نشان می‌دهد که در انتخاب روش درمان اهمیت زیادی دارد.

درمان آنوریسم فوزیفورم معمولاً پیچیده‌تر از نوع ساکولار است، زیرا اغلب امکان قرار دادن کلیپ جراحی روی ضایعه وجود ندارد. به همین دلیل امروزه روش‌های اندوواسکولار مانند Flow Diverter، استنت‌گذاری یا در برخی موارد بای‌پس عروقی و جراحی باز برای درمان این بیماران استفاده می‌شود. انتخاب بهترین روش درمان به محل آنوریسم، وضعیت بیمار و تجربه تیم درمانی بستگی دارد. 

یکی از درمان هایی که برای انواع انوریسم ها انجام می شود روش هدایت مجدد جریان خون است که در این تصویر مراحل ان را مشاهده می کنید.

آنوریسم مایکوتیک چیست؟

آنوریسم مایکوتیک یکی از نادرترین انواع آنوریسم‌های مغزی است که برخلاف نام آن، در بیشتر موارد منشأ قارچی ندارد و معمولاً در اثر عفونت باکتریایی دیواره شریان ایجاد می‌شود. این اصطلاح نخستین بار برای توصیف ظاهر قارچ‌مانند این آنوریسم‌ها به کار رفت و امروزه همچنان در منابع علمی استفاده می‌شود.

در این بیماری، میکروارگانیسم‌ها با حمله به دیواره رگ باعث التهاب، تخریب ساختار عروق و ضعیف شدن آن می‌شوند. در نتیجه، دیواره شریان به تدریج متسع شده و آنوریسم تشکیل می‌شود. از آنجا که دیواره این نوع آنوریسم بسیار شکننده است، خطر پارگی آن نسبتاً بالا بوده و نیاز به تشخیص و درمان سریع دارد.

چه افرادی بیشتر در معرض ابتلا به آنوریسم مایکوتیک هستند؟

این نوع آنوریسم معمولاً در افرادی دیده می‌شود که دچار عفونت‌های شدید خون یا بیماری‌هایی مانند اندوکاردیت عفونی (Infective Endocarditis) هستند. در این شرایط، باکتری‌ها از طریق جریان خون به عروق مغزی منتقل شده و به دیواره شریان آسیب می‌رسانند.

افرادی که دریچه قلب مصنوعی دارند، سابقه بیماری‌های دریچه‌ای قلب، نقص سیستم ایمنی، مصرف تزریقی مواد مخدر یا عفونت‌های مزمن دارند، بیشتر از سایر افراد در معرض این بیماری قرار می‌گیرند. 

یکی از علت های شایع در انوریسم مایکوتیک اندوکاردیت عفونی است که در این تصویر مراحل تشکیل و انتقال ان به عروق مغزی رو می بینیم.

علائم آنوریسم مایکوتیک 

تظاهرات بالینی آنوریسم مایکوتیک می‌تواند بسیار متنوع باشد. برخی بیماران ابتدا با علائم عفونت مانند تب، لرز، ضعف عمومی و افزایش شاخص‌های التهابی مراجعه می‌کنند و سپس علائم عصبی ظاهر می‌شود.

اگر آنوریسم بزرگ شود یا پاره شود، بیمار ممکن است دچار سردرد شدید، تهوع، استفراغ، اختلال هوشیاری، تشنج یا علائم سکته مغزی شود. در برخی موارد نیز به دلیل ایجاد آمبولی‌های عفونی، کاهش خون‌رسانی به بخشی از مغز رخ می‌دهد و بیمار با ضعف یا بی‌حسی اندام‌ها مراجعه می‌کند. 

اگر در تصویربرداری شما آنوریسم مغزی بدون پارگی (Incidental Aneurysm) گزارش شده است، برای تصمیم‌گیری درباره نیاز به درمان یا پیگیری، ویزیت متخصص جراحی مغز و اعصاب توصیه می‌شود.

تشخیص آنوریسم مایکوتیک چگونه انجام می‌شود؟

تشخیص این بیماری علاوه بر تصویربرداری مغزی، به بررسی علت زمینه‌ای عفونت نیز وابسته است. سی‌تی آنژیوگرافی، ام‌آر آنژیوگرافی و آنژیوگرافی مغزی (DSA) می‌توانند محل و اندازه آنوریسم را مشخص کنند، اما هم‌زمان انجام آزمایش خون، کشت خون و اکوکاردیوگرافی برای یافتن منبع عفونت نیز اهمیت زیادی دارد.

از آنجا که این نوع آنوریسم ممکن است در مدت کوتاهی تغییر اندازه دهد یا دچار پارگی شود، بیماران معمولاً نیازمند پیگیری نزدیک و تصویربرداری‌های مکرر هستند. 

درمان آنوریسم مایکوتیک

درمان این نوع آنوریسم با سایر انواع آن تفاوت اساسی دارد، زیرا علاوه بر کنترل خود آنوریسم، باید عفونت زمینه‌ای نیز به طور کامل درمان شود. به همین دلیل، نخستین قدم درمان معمولاً تجویز آنتی‌بیوتیک‌های داخل وریدی بر اساس نتیجه کشت خون و نظر متخصص بیماری‌های عفونی است.

اگر آنوریسم بزرگ باشد، در حال رشد باشد یا دچار پارگی شود، درمان اندوواسکولار یا جراحی نیز ضروری خواهد بود. انتخاب روش درمان به محل آنوریسم، وضعیت عمومی بیمار، شدت عفونت و خطر پارگی بستگی دارد و معمولاً با همکاری جراح مغز و اعصاب، متخصص بیماری‌های عفونی و متخصص نورورادیولوژی انجام می‌شود. 

در این تصویر مراحل درمان انوریسم مایکوتیک رو می بینیم همکاری پزشکان در این نوع انوریسم اهمیت ویژه ای دارد.

چه عواملی باعث ایجاد آنوریسم مارانتیک می‌شوند؟

برخلاف بسیاری از آنوریسم‌های مغزی که در اثر فشار همودینامیک یا ضعف مادرزادی دیواره رگ ایجاد می‌شوند، در آنوریسم مارانتیک نقش اصلی را بیماری‌های زمینه‌ای ایفا می‌کنند. سرطان‌های پیشرفته، بیماری‌های خودایمنی، واسکولیت‌ها و برخی اختلالات انعقادی می‌توانند باعث آسیب تدریجی دیواره شریان شوند و زمینه تشکیل آنوریسم را فراهم کنند.

در برخی بیماران نیز این نوع آنوریسم همراه با اندوکاردیت غیرعفونی (Non-bacterial Thrombotic Endocarditis) دیده می‌شود؛ وضعیتی که در آن لخته‌های استریل روی دریچه‌های قلب تشکیل شده و خطر آمبولی مغزی را افزایش می‌دهد.

علائم آنوریسم مارانتیک

از آنجا که این آنوریسم معمولاً کوچک است، بسیاری از بیماران تا مدت‌ها علامت خاصی ندارند و بیماری به طور اتفاقی در تصویربرداری تشخیص داده می‌شود. با این حال، اگر اندازه آن افزایش پیدا کند یا دچار پارگی شود، علائمی مانند سردرد شدید، اختلال هوشیاری، ضعف اندام‌ها، اختلال گفتار یا تشنج ممکن است ظاهر شود. 

تشخیص آنوریسم مارانتیک چگونه انجام می‌شود؟

تشخیص این بیماری علاوه بر تصویربرداری از عروق مغزی، نیازمند بررسی دقیق علت زمینه‌ای است. CTA، MRA و آنژیوگرافی مغزی (DSA) برای ارزیابی آنوریسم استفاده می‌شوند، اما آزمایش‌های انعقادی، بررسی بیماری‌های خودایمنی، ارزیابی بدخیمی‌ها و در صورت لزوم اکوکاردیوگرافی نیز می‌توانند به تشخیص علت اصلی کمک کنند. 

درمان آنوریسم مارانتیک

درمان این بیماران باید متناسب با علت ایجاد بیماری طراحی شود. در بسیاری از موارد، کنترل بیماری زمینه‌ای مانند سرطان، واسکولیت یا اختلالات انعقادی اهمیت بیشتری از خود آنوریسم دارد. در کنار درمان علت اصلی، وضعیت آنوریسم نیز به‌طور منظم با تصویربرداری پیگیری می‌شود.

اگر خطر پارگی بالا باشد یا بیمار دچار خونریزی شود، درمان‌های اندوواسکولار یا جراحی بر اساس شرایط بیمار انجام می‌شوند. با این حال، به دلیل نادر بودن این نوع آنوریسم، تصمیم‌گیری درمانی معمولاً به صورت فردمحور و پس از بررسی کامل توسط تیم درمان انجام می‌شود.  

دانستن ارتباط بین بیماری های زمینه ای و ایجاد انوریسم بسیار مفید است که در این تصویر به خوبی مشهود است.

آنوریسم بلیستر چیست؟

آنوریسم بلیستر (Blister Aneurysm) یکی از نادرترین و در عین حال خطرناک‌ترین انواع آنوریسم‌های مغزی است. این ضایعه معمولاً به صورت یک برجستگی بسیار کوچک، صاف و شکننده روی دیواره شریان ایجاد می‌شود و برخلاف آنوریسم‌های ساکولار، گردن مشخصی ندارد. همین ویژگی باعث می‌شود تشخیص و درمان آن نسبت به سایر آنوریسم‌ها دشوارتر باشد.

بیشتر آنوریسم‌های بلیستر در دیواره قدامی شریان کاروتید داخلی (Internal Carotid Artery) ایجاد می‌شوند؛ محلی که فشار جریان خون بالا است و آسیب دیواره رگ می‌تواند به سرعت به پارگی منجر شود. اگرچه این نوع آنوریسم درصد کمی از آنوریسم‌های داخل جمجمه را تشکیل می‌دهد، اما به دلیل احتمال بالای خونریزی و پارگی، از مهم‌ترین اورژانس‌های جراحی مغز و اعصاب به شمار می‌رود. 

چرا آنوریسم بلیستر خطرناک‌تر از سایر انواع آنوریسم است؟

دیواره آنوریسم بلیستر بسیار نازک‌تر از سایر انواع آنوریسم‌های مغزی است و گاهی تنها از یک لایه فیبری تشکیل شده است. به همین دلیل حتی افزایش مختصر فشار خون یا تغییرات جریان خون می‌تواند باعث پارگی آن شود.

از طرف دیگر، به دلیل کوچک بودن ضایعه، ممکن است در مراحل اولیه در برخی تصویربرداری‌ها به‌خوبی دیده نشود. به همین علت، در بیمارانی که با خونریزی زیرعنکبوتیه مراجعه می‌کنند اما در اولین بررسی علت مشخصی پیدا نمی‌شود، گاهی لازم است تصویربرداری با آنژیوگرافی در فاصله چند روز بعد تکرار شود. 

 در این تصویر به خوبی اهمیت دانستن و اگاهی درباره انوریسم بلیستر را می توانیم بفهمیم که یکی از انواع خطرناک انوریسم ها است.

علائم آنوریسم بلیستر

در بسیاری از موارد، این نوع آنوریسم تا زمان پارگی هیچ علامتی ایجاد نمی‌کند. به همین دلیل، نخستین تظاهر بیماری اغلب خونریزی زیرعنکبوتیه است.

پارگی آنوریسم بلیستر معمولاً با شروع ناگهانی سردرد بسیار شدید، تهوع، استفراغ، سفتی گردن، کاهش سطح هوشیاری یا تشنج همراه است. در برخی بیماران نیز اختلال بینایی، ضعف اندام‌ها یا اختلال گفتار دیده می‌شود که به محل خونریزی و میزان آسیب مغزی بستگی دارد.

از آنجا که احتمال خونریزی مجدد در این بیماران زیاد است، هرگونه تأخیر در تشخیص یا درمان می‌تواند پیامدهای جبران‌ناپذیری به همراه داشته باشد. 

تشخیص و درمان آنوریسم بلیستر

تشخیص این نوع آنوریسم معمولاً با CTA، MRA و به‌ویژه آنژیوگرافی مغزی (DSA) انجام می‌شود، اما به دلیل کوچک بودن ضایعه، ممکن است در نخستین تصویربرداری قابل مشاهده نباشد. در صورت شک بالینی بالا، پزشک ممکن است انجام مجدد آنژیوگرافی را توصیه کند.

درمان آنوریسم بلیستر یکی از پیچیده‌ترین درمان‌های جراحی عروق مغزی است. از آنجا که دیواره آن بسیار شکننده است، قرار دادن کلیپ جراحی یا انجام کویلینگ همیشه امکان‌پذیر نیست. در سال‌های اخیر، استفاده از Flow Diverter و سایر تکنیک‌های اندوواسکولار نتایج امیدوارکننده‌ای داشته است، هرچند در برخی بیماران همچنان جراحی باز یا روش‌های ترکیبی بهترین انتخاب محسوب می‌شود. 

آنوریسم دیسکتینگ (Dissecting Aneurysm)

 یکی از پیچیده‌ترین بیماری‌های عروق مغزی است که در اثر ایجاد پارگی در لایه داخلی دیواره شریان به وجود می‌آید. در این وضعیت، خون به جای آنکه تنها در مسیر طبیعی رگ جریان داشته باشد، وارد لایه‌های دیواره شریان می‌شود و یک مسیر کاذب (False Lumen) ایجاد می‌کند. این اتفاق باعث ضعیف شدن دیواره رگ، تغییر شکل شریان و در نهایت تشکیل آنوریسم می‌شود.

برخلاف آنوریسم ساکولار که به صورت یک برآمدگی مشخص دیده می‌شود، آنوریسم دیسکتینگ اغلب با تغییر شکل طولی شریان همراه است و ممکن است علاوه بر خطر پارگی، باعث تنگ شدن رگ و کاهش خون‌رسانی به مغز نیز شود. به همین دلیل، این بیماری می‌تواند هم با خونریزی مغزی و هم با سکته مغزی ایسکمیک تظاهر پیدا کند.

چرا آنوریسم دیسکتینگ ایجاد می‌شود؟

آنوریسم دیسکتینگ زمانی ایجاد می‌شود که لایه داخلی شریان آسیب ببیند و خون بین لایه‌های دیواره رگ نفوذ کند. این آسیب ممکن است به دنبال ضربه به گردن، فشار خون کنترل‌نشده، بیماری‌های ارثی بافت همبند یا برخی بیماری‌های التهابی عروق ایجاد شود. در بعضی از بیماران نیز علت مشخصی برای این اتفاق پیدا نمی‌شود.

بیشتر این آنوریسم‌ها در شریان‌های مهره‌ای (Vertebral Arteries) و بازیلار دیده می‌شوند، اگرچه ممکن است سایر شریان‌های مغزی نیز درگیر شوند. محل ایجاد آنوریسم نقش مهمی در نوع علائم و انتخاب روش درمان دارد.  

آنوریسم دیسکتینگ ممکن است با درد شدید گردن یا پشت سر شروع شود؛ علائمی که گاهی با دیسک گردن اشتباه گرفته می‌شوند. برای آشنایی با علائم شایع فتق دیسک گردنی، مقاله «دیسک گردن؛ از اولین نشانه تا تشخیص و درمان» را بخوانید.

مکانیسم تشگیل انوریسم دیسکتینگ را در این تصویر مشاهده می کنید. 

آنوریسم دیسکتینگ علاوه بر خطر خونریزی، ممکن است باعث کاهش خون‌رسانی به مغز و بروز سکته مغزی ایسکمیک شود. برای آشنایی بیشتر با این بیماری، مقاله «سکته مغزی؛ علل، علائم و روش‌های درمان» را بخوانید.

علائم آنوریسم دیسکتینگ

تظاهرات بالینی این بیماری بسیار متنوع است و به محل درگیری، شدت پارگی دیواره رگ و میزان اختلال جریان خون بستگی دارد. بسیاری از بیماران ابتدا با درد ناگهانی و شدید در ناحیه گردن یا پشت سر مراجعه می‌کنند. این درد ممکن است چند ساعت یا حتی چند روز قبل از بروز عوارض عصبی ظاهر شود و یک علامت هشداردهنده مهم باشد.

اگر جریان خون به مغز کاهش پیدا کند، بیمار ممکن است علائمی مانند سرگیجه، اختلال تعادل، دوبینی، اختلال گفتار، ضعف یا بی‌حسی اندام‌ها را تجربه کند. در مقابل، اگر دیواره شریان پاره شود، خونریزی زیرعنکبوتیه رخ می‌دهد که با سردرد بسیار شدید، تهوع، استفراغ، کاهش سطح هوشیاری و گاهی تشنج همراه است. 

درمان آنوریسم دیسکتینگ

انتخاب روش درمان به محل آنوریسم، وجود یا عدم وجود خونریزی و وضعیت عمومی بیمار بستگی دارد. در بیمارانی که دچار خونریزی نشده‌اند، گاهی کنترل فشار خون، پیگیری تصویربرداری و درمان دارویی می‌تواند کافی باشد. اما اگر خطر پارگی بالا باشد یا خونریزی رخ داده باشد، درمان اندوواسکولار یا جراحی ضروری خواهد بود.

امروزه استفاده از استنت، Flow Diverter و تکنیک‌های بازسازی شریان نقش مهمی در درمان این بیماران دارد. در برخی موارد نیز برای حفظ خون‌رسانی مغز و حذف شریان آسیب‌دیده، جراحی بای‌پس انجام می‌شود. هدف از درمان، جلوگیری از پارگی مجدد، حفظ جریان طبیعی خون و کاهش خطر سکته مغزی است. 

آیا همه آنوریسم‌های مغزی نیاز به جراحی دارند؟

خیر. یکی از رایج‌ترین نگرانی‌های بیماران این است که پس از تشخیص آنوریسم، حتماً باید تحت عمل جراحی قرار بگیرند. در حالی که امروزه تصمیم‌گیری درباره درمان بر اساس مجموعه‌ای از عوامل مانند اندازه آنوریسم، محل قرارگیری، سرعت رشد، سن بیمار، بیماری‌های همراه و احتمال پارگی انجام می‌شود.

برخی آنوریسم‌های کوچک و بدون علامت تنها با تصویربرداری‌های دوره‌ای تحت نظر قرار می‌گیرند، در حالی که آنوریسم‌های بزرگ‌تر یا آن‌هایی که خطر پارگی بالایی دارند، معمولاً به درمان اندوواسکولار یا جراحی نیاز خواهند داشت. انتخاب روش درمان نیز باید توسط جراح مغز و اعصاب و تیم تخصصی بیماری‌های عروق مغزی انجام شود تا بهترین نتیجه برای بیمار حاصل شود. 

چه زمانی پزشک به وجود آنوریسم مغزی شک می‌کند؟

تشخیص آنوریسم مغزی همیشه پس از بروز علائم شدید انجام نمی‌شود. امروزه با گسترش استفاده از سی‌تی‌اسکن و MRI، بسیاری از آنوریسم‌های مغزی پیش از پارگی و به‌صورت اتفاقی شناسایی می‌شوند. برای مثال، ممکن است فرد به دلیل سردردهای مداوم، سرگیجه، اختلال بینایی یا حتی بررسی یک مشکل کاملاً متفاوت تحت تصویربرداری قرار بگیرد و پزشک وجود یک آنوریسم کوچک را تشخیص دهد.

در مقابل، اگر آنوریسم پاره شود، بیمار معمولاً با سردرد ناگهانی و بسیار شدید، تهوع، استفراغ، کاهش سطح هوشیاری، سفتی گردن یا تشنج به اورژانس مراجعه می‌کند. در چنین شرایطی، تشخیص سریع اهمیت بسیار زیادی دارد، زیرا هر دقیقه تأخیر می‌تواند احتمال آسیب مغزی را افزایش دهد.  

انواع روش های تشخیص انوریسم رو که از اول این مقاله داریم با هم مرور میکنیم رو می توانید در این تصویر یکجا ببینید. 

گاهی علائم آنوریسم مغزی با علائم سکته مغزی شباهت دارد و تشخیص سریع اهمیت زیادی پیدا می‌کند. برای آشنایی با علائم هشداردهنده، مقاله «سکته مغزی؛ علل، علائم و روش‌های درمان» را مطالعه کنید.

پس از تشخیص آنوریسم مغزی چه اقدامی انجام می‌شود؟

پس از تأیید تشخیص، پزشک تنها به وجود آنوریسم توجه نمی‌کند، بلکه اندازه، محل قرارگیری، شکل ظاهری، سرعت رشد، سن بیمار، بیماری‌های همراه و احتمال پارگی را نیز ارزیابی می‌کند. بر اساس این اطلاعات تصمیم گرفته می‌شود که آیا بیمار تنها به پیگیری دوره‌ای نیاز دارد یا باید تحت درمان اندوواسکولار یا جراحی قرار گیرد.

به همین دلیل، تفسیر نتایج تصویربرداری باید توسط جراح مغز و اعصاب یا تیم تخصصی بیماری‌های عروق مغزی انجام شود تا مناسب‌ترین برنامه درمانی برای هر بیمار انتخاب شود. 

درمان اندوواسکولار؛ روشی کم‌تهاجمی برای بسیاری از بیماران

در سال‌های اخیر، درمان‌های اندوواسکولار (Endovascular Therapy) به یکی از مهم‌ترین روش‌های درمان آنوریسم مغزی تبدیل شده‌اند. در این روش‌ها بدون نیاز به باز کردن جمجمه، یک کاتتر از طریق شریان کشاله ران یا مچ دست وارد سیستم عروقی شده و تا شریان‌های مغزی هدایت می‌شود. سپس با استفاده از تجهیزات مخصوص، آنوریسم از جریان خون خارج می‌شود.

یکی از رایج‌ترین روش‌ها کویلینگ (Coiling) است که در آن سیم‌های بسیار ظریف پلاتینی داخل آنوریسم قرار می‌گیرند و باعث تشکیل لخته و بسته شدن آن می‌شوند. در برخی بیماران نیز از استنت‌های داخل عروقی یا Flow Diverter استفاده می‌شود. این تجهیزات جریان خون را از آنوریسم منحرف کرده و به مرور زمان باعث ترمیم دیواره شریان می‌شوند.

این روش‌ها معمولاً درد کمتر، مدت بستری کوتاه‌تر و دوره نقاهت سریع‌تری نسبت به جراحی باز دارند، اما انتخاب آن‌ها به ویژگی‌های آنوریسم و شرایط بیمار بستگی دارد. 

انتخاب بین کلیپینگ، کویلینگ یا استنت Flow Diverter به شرایط هر بیمار بستگی دارد. برای تعیین بهترین روش درمان، نوبت جراح مغز و اعصاب بگیرید.

با وجود پیشرفت درمان‌های اندوواسکولار، جراحی میکروسکوپی همچنان در بسیاری از بیماران بهترین گزینه درمانی محسوب می‌شود. در این روش که کلیپ‌گذاری (Microsurgical Clipping) نام دارد، جراح مغز و اعصاب پس از دسترسی به شریان آسیب‌دیده، یک کلیپ فلزی مخصوص را روی گردن آنوریسم قرار می‌دهد تا جریان خون به داخل آن قطع شود.

این روش به‌ویژه برای آنوریسم‌هایی که گردن مشخصی دارند یا در محل‌هایی قرار گرفته‌اند که امکان درمان اندوواسکولار مناسب وجود ندارد، نتایج بسیار خوبی دارد. همچنین در بسیاری از بیماران جوان، کلیپ‌گذاری به دلیل دوام طولانی‌مدت، انتخاب مناسبی محسوب می‌شود.  

در نهایت در این تصویر میتوانید تمام مطالب گفته شده رو به صورت یکجا جمع بندی کنید.امیدوارم بهترین استفاده رو از این مطالب ببرید.