آیا هنگام خواب با بیحسی یا گزگز انگشتان دست از خواب بیدار میشوید؟ آیا هنگام رانندگی، کار با کامپیوتر یا نگه داشتن تلفن همراه احساس میکنید دستتان خواب میرود یا قدرت گرفتن اجسام را از دست دادهاید؟
این علائم ممکن است نشانه سندرم تونل کارپال (Carpal Tunnel Syndrome) باشد؛ شایعترین بیماری ناشی از گیر افتادن عصب در اندام فوقانی.
سندرم تونل کارپال زمانی ایجاد میشود که عصب مدیان در محل عبور خود از مچ دست تحت فشار قرار گیرد. این فشار باعث بروز علائمی مانند بیحسی، گزگز، درد و در مراحل پیشرفته ضعف عضلات شست میشود.
خبر خوب این است که اگر بیماری در مراحل اولیه تشخیص داده شود، در بسیاری از بیماران میتوان با درمانهای غیرجراحی علائم را کنترل کرد. با این حال، در موارد شدید یا طولکشیده، جراحی میتواند از آسیب دائمی عصب جلوگیری کند.
سندرم تونل کارپال چیست؟
سندرم تونل کارپال یک بیماری عصبی است که در اثر فشار بر عصب مدیان (Median Nerve) در داخل تونل کارپال ایجاد میشود.
تونل کارپال یک کانال باریک در قسمت کفدستی مچ است که از یک طرف توسط استخوانهای مچ و از طرف دیگر توسط رباط عرضی مچ (Transverse Carpal Ligament) پوشیده شده است.
از داخل این تونل، عصب مدیان و ۹ تاندون خمکننده انگشتان عبور میکنند. هر عاملی که باعث کاهش فضای این تونل یا افزایش فشار داخل آن شود، میتواند عصب مدیان را تحت فشار قرار دهد و علائم بیماری را ایجاد کند.
سندرم تونل کارپال شایعترین نوروپاتی فشاری بدن محسوب میشود و میلیونها نفر در سراسر جهان را درگیر میکند.
آناتومی تونل کارپال
درک ساختار تونل کارپال به فهم بهتر بیماری کمک میکند.
تونل کارپال شامل اجزای زیر است:
• کف و دیوارهها: استخوانهای مچ دست
• سقف: رباط عرضی مچ (Flexor Retinaculum)
محتویات:
• عصب مدیان
• چهار تاندون فلکسور سطحی انگشتان
• چهار تاندون فلکسور عمقی انگشتان
• تاندون فلکسور بلند شست
نقش عصب مدین
عصب مدین مسئول انتقال حس و حرکت در بخش مهمی از دست است. این عصب حس نواحی زیر را تأمین میکند: انگشت شست- انگشت اشاره- انگشت میانی- نیمه خارجی انگشت حلقه
همچنین عضلات مهم قاعده شست را عصبدهی میکند که برای گرفتن اجسام ظریف و انجام حرکات دقیق ضروری هستند.
به همین دلیل، آسیب طولانیمدت عصب مدیان میتواند باعث ضعف گرفتن اشیا، افتادن وسایل از دست و کاهش مهارتهای حرکتی ظریف شود.
علائم سندرم تونل کارپال
علائم بیماری معمولاً بهآرامی شروع میشوند و با گذشت زمان شدت پیدا میکنند.
شایعترین علائم عبارتاند از: بیحسی انگشت شست، اشاره و میانی- گزگز دست، بهویژه در شب
بیدار شدن از خواب به دلیل خوابرفتگی دست- درد مچ دست که گاهی به ساعد یا شانه انتشار مییابد- احساس برقگرفتگی در انگشتان- کاهش قدرت گرفتن اجسام- افتادن مکرر وسایل از دست
یکی از ویژگیهای مهم این بیماری، تشدید علائم هنگام خواب یا پس از خم شدن طولانیمدت مچ دست است.
اگر علائم سندرم تونل کارپال را دارید، همین امروز برای
ویزیت توسط دکتر رضا صائبی راد نوبت بگیرید.
بعضی اوقات این
علائم با نشانه های دیسک گردن به علت شباهت اشتباه گرفته میشوند بهتر است که به صورت کلی با دیسک گردن و تظاهرات ان اشنا شوید که می توانید با کلیک روی عبارت دیسک گردن مطالب خوب و جالبی را کسب کنید.
مراحل پیشرفت بیماری
مرحله اول: گزگز شبانه- بیحسی گذرا -بهبود علائم با تکان دادن دست
مرحله دوم: بیحسی در طول روز- درد هنگام رانندگی- مشکل در تایپ یا کار با موبایل
کاهش قدرت گرفتن اجسام
مرحله سوم
در صورت عدم درمان، ممکن است بیمار دچار: تحلیل عضلات برجستگی شست (آتروفی تنار)
ضعف دائمی دست- کاهش حس دائمی انگشتان شود.
علت ایجاد سندرم تونل کارپال چیست؟
سندرم تونل کارپال زمانی ایجاد میشود که فشار داخل تونل کارپال افزایش یابد. این فشار میتواند ناشی از عوامل مختلفی باشد، از جمله:
• التهاب غلاف تاندونهای خمکننده
• حرکات تکراری مچ دست
• شکستگیهای قدیمی مچ
• آرتروز مچ دست
• کیستهای مچ
• تودههای داخل تونل کارپال
• بیماریهای التهابی مانند آرتریت روماتوئید
چه افرادی بیشتر در معرض خطر هستند؟
برخی عوامل احتمال ابتلا به سندرم تونل کارپال را افزایش میدهند:
• جنس مؤنث (به دلیل کوچکتر بودن تونل کارپال)
• سن بین ۴۰ تا ۶۰ سال
• دیابت
• کمکاری تیروئید
• بارداری
• چاقی
• نارسایی کلیه و دیالیز
• آرتریت روماتوئید
• استفاده مکرر از ابزارهای لرزشی
• فعالیتهای تکراری مچ دست
نکته مهم این است که کار با کامپیوتر بهتنهایی علت قطعی سندرم تونل کارپال نیست، اما در برخی افراد میتواند باعث تشدید علائم شود.
چه زمانی باید سریع به پزشک مراجعه کرد؟
در صورت مشاهده هر یک از علائم زیر، مراجعه به پزشک ضروری است:
بیحسی مداوم که برطرف نمیشود- ضعف در گرفتن اجسام- افتادن مکرر اشیا از دست- تحلیل عضلات قاعده شست- درد شدید و اختلال در خواب یا انجام فعالیتهای روزانه
- تشخیص و درمان بهموقع میتواند از آسیب دائمی عصب مدیان جلوگیری کند.
بعضی اوقات اکثر بیماران این نشانه ها را جدی نمی گیرند ولی اگر یکی از این وضعیت ها پیش امد بهتر است به
پزشکی ماهر مراجعه کنید.
تشخیص سندرم تونل کارپال چگونه انجام میشود؟
تشخیص
سندرم تونل کارپال تنها بر اساس یک آزمایش یا تصویربرداری انجام نمیشود. پزشک با
کنار هم قرار دادن شرح حال، معاینه فیزیکی و در صورت نیاز تستهای تکمیلی، تشخیص
نهایی را مطرح میکند.
در
بسیاری از بیماران، یک شرح حال دقیق و معاینه مناسب برای شروع درمان کافی است و
همه افراد به نوار عصب یا MRI نیاز ندارند.
پزشک چه سؤالاتی از بیمار میپرسد؟
اولین
قدم، گرفتن شرح حال است. پزشک معمولاً سؤالات زیر را مطرح میکند:
·
بیحسی در کدام انگشتان است؟
·
آیا علائم شبها بیشتر میشوند؟
·
آیا با تکان دادن دست علائم بهتر میشوند؟
·
درد تا ساعد یا شانه انتشار پیدا میکند؟
·
آیا اجسام از دستتان میافتند؟
·
شغل شما چیست؟
·
سابقه دیابت، کمکاری تیروئید یا
آرتریت روماتوئید دارید؟
·
آیا قبلاً شکستگی مچ داشتهاید؟
پاسخ
این سؤالات به پزشک کمک میکند تا احتمال سندرم تونل کارپال را ارزیابی کرده و
سایر بیماریها را رد کند.
جهت معاینه تخصصی و بررسی علت بیحسی و درد دست، نوبت ویزیت دکتر رضا صائبی راد را رزرو کنید.
مهمترین تستهای بالینی
۱. تست فالن (Phalen Test)
در این تست بیمار پشت دو دست را به هم میچسباند و مچها را حدود ۶۰ ثانیه در حالت خمشده نگه میدارد.
نتیجه مثبت
اگر طی این مدت بیحسی یا گزگز انگشتان شست، اشاره یا میانی ایجاد شود، تست مثبت محسوب میشود.
۲. تست تینل (Tinel Sign)
پزشک با ضربات آرام روی مسیر عصب مدیان در مچ دست میزند.
نتیجه مثبت: احساس برقگرفتگی یا انتشار گزگز به انگشتان، نشاندهنده تحریک عصب مدیان است.
۳. تست دورکان (Durkan Compression Test)
در این روش پزشک حدود ۳۰ ثانیه مستقیماً روی تونل کارپال فشار وارد میکند.
اگر علائم بیمار بازتولید شوند، تست مثبت در نظر گرفته میشود.
امروزه بسیاری از متخصصان دست، تست دورکان را یکی از حساسترین تستهای بالینی برای تشخیص سندرم تونل کارپال میدانند.
نوار عصب و عضله (EMG-NCV)
یکی از مهمترین تستهای تکمیلی، نوار عصب و عضله (EMG-NCV) است.
این آزمایش سرعت انتقال پیام عصبی در عصب مدیان را اندازهگیری میکند.
آیا همه بیماران به نوار عصب نیاز دارند؟
خیر.
اگر علائم و معاینه کاملاً تیپیک باشند، ممکن است پزشک بدون انجام نوار عصب درمان را آغاز کند. اما در شرایط زیر انجام EMG-NCV توصیه میشود:
• علائم غیرمعمول
• شک به بیماری دیگر
• قبل از جراحی
• عدم پاسخ به درمان
سونوگرافی مچ دست
در سالهای اخیر سونوگرافی به یکی از ابزارهای مفید تشخیص تبدیل شده است.
سونوگرافی میتواند: ضخیم شدن عصب مدیان را نشان دهد- وجود کیست یا توده را مشخص کند- التهاب تاندونها را بررسی کند- مزیت مهم آن، هزینه کمتر و امکان بررسی همزمان هر دو دست است.
آیا MRI لازم است؟
برخلاف تصور بسیاری از بیماران، MRI اولین روش تشخیصی سندرم تونل کارپال نیست.
MRI معمولاً فقط زمانی درخواست میشود که پزشک به موارد زیر شک داشته باشد:
تومور- کیست- آسیبهای پیچیده مچ- بیماریهای نادر-
بنابراین، در بیشتر بیماران نیازی به انجام MRI وجود ندارد.
درمان سندرم تونل کارپال؛ از درمانهای غیرجراحی تا جراحی
پس از تشخیص سندرم تونل کارپال، انتخاب روش درمان به شدت علائم، مدت زمان بیماری، نتایج معاینه، نوار عصب و عضله و میزان آسیب عصب مدیان بستگی دارد.
در بیماران مبتلا به علائم خفیف یا متوسط، معمولاً درمانهای غیرجراحی اولین انتخاب هستند. اما در صورت وجود ضعف عضلانی، آتروفی عضلات شست یا آسیب شدید عصب، جراحی میتواند بهترین گزینه درمانی باشد.
اهداف درمان
درمان سندرم تونل کارپال با چند هدف اصلی انجام میشود: کاهش درد و بیحسی- کاهش فشار روی عصب مدیان- جلوگیری از آسیب دائمی عصب- بازگرداندن قدرت و عملکرد طبیعی دست
جلوگیری از عود بیماری
در مراحل اولیه بیماری، درمانهای محافظهکارانه در بسیاری از بیماران باعث کاهش علائم میشوند.
اسپلینت مچ دست (Wrist Splint)
استفاده از اسپلینت در وضعیت خنثی (Neutral Position) یکی از مؤثرترین درمانهای اولیه است.
هدف از استفاده اسپلینت کاهش فشار داخل تونل کارپال و جلوگیری از خم شدن مچ هنگام خواب همچنین کاهش گزگز و بی حسی شبانه است.
چه مدت باید استفاده شود؟
معمولاً شبها به مدت ۴ تا ۸ هفته و در برخی بیماران استفاده هنگام انجام فعالیتهای تشدیدکننده علائم نیز مفید است.
اصلاح فعالیتهای روزانه
بسیاری از بیماران بدون توجه به وضعیت مچ دست، حرکات تکراری انجام میدهند.
پزشک ممکن است توصیه کند: از خم شدن طولانیمدت مچ خودداری کنید یا هنگام تایپ، مچ در وضعیت خنثی باشد و از همه مهم تر هر ۳۰ تا ۶۰ دقیقه به دستها استراحت دهید.
دارودرمانی
داروها بیماری را درمان نمیکنند، اما ممکن است علائم را کاهش دهند.
گاهی پزشک از داروهای زیر استفاده میکند: داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs) برای تسکین کوتاهمدت درد- مسکنها در صورت نیاز
با این حال، بر اساس گایدلاینهای معتبر، شواهد کافی برای اثربخشی طولانیمدت بسیاری از داروها در درمان سندرم تونل کارپال وجود ندارد و نباید بهعنوان درمان اصلی در نظر گرفته شوند.
نکته: مصرف خودسرانه و طولانیمدت NSAIDs میتواند باعث عوارض گوارشی، کلیوی و قلبی شود.
تزریق کورتیکواستروئید
تزریق کورتون داخل تونل کارپال میتواند در برخی بیماران باعث کاهش التهاب و تسکین علائم شود.این درمان مزایا و معایبی دارد از مزیت های ان میتوان به کاهش درد، کاهش بیحسی، بهبود عملکرد دست، تعویق نیاز به جراحی در برخی بیماران
البته این نوع درمان محدودیت هایی هم دارد مثلا: اثر آن معمولاً موقتی است، در همه بیماران مؤثر نیست، ممکن است پس از مدتی علائم دوباره بازگردند.
در صورت تزریق، انجام آن توسط پزشک باتجربه و در برخی موارد تحت هدایت سونوگرافی توصیه میشود.
فیزیوتراپی و تمرینات عصبی
در برخی بیماران، تمرینات اختصاصی میتوانند به کاهش علائم کمک کنند. 10 یا 15 جلسه فیزیوتراپی که با استفاده از دستگاه های مدرن انجام شود واقعا برای بسیاری از بیماران مفید است.
چه زمانی جراحی لازم است؟
در شرایط زیر، درمان جراحی معمولاً بهترین انتخاب است:
• ضعف عضلات شست
• تحلیل عضلات تنار
• نوار عصب و عضله نشاندهنده آسیب شدید عصب باشد.
• عدم بهبود علائم پس از درمان غیرجراحی
• بیحسی دائمی و پیشرونده
هدف جراحی چیست؟
هدف جراحی، کاهش فشار روی عصب مدیان از طریق آزاد کردن رباط عرضی تونل کارپال است.
با این کار فضای داخل تونل افزایش یافته و فشار از روی عصب برداشته میشود.
انواع جراحی تونل کارپال
جراحی باز (Open Carpal Tunnel Release)
در این روش یک برش کوچک روی کف دست ایجاد میشود سپس رباط عرضی تونل کارپال بریده میشود و فشار از روی عصب مدیان برداشته میشود.
در این روش که یک روش استاندارد با نتایج خوب به شمار می رود جراح دید مستقیمی بر روی ناحیه مورد نظر دارد.
جراحی آندوسکوپیک
در این روش از یک یا دو برش کوچک استفاده میشود و دوربین آندوسکوپ وارد تونل کارپال میشود. رباط از داخل آزاد میشود و فشار از روی عصب مدین برداشته می شود.
مراقبتهای بعد از جراحی
بیشتر بیماران همان روز مرخص میشوند. ولی باید توصیه هایی را رعایت کنند تا به بهبودی کامل برسند
توصیههای مهم: بالا نگه داشتن دست در روزهای اول، حرکت دادن انگشتان از همان روز عمل، تعویض پانسمان طبق دستور پزشک، پرهیز از بلند کردن اجسام سنگین برای چند هفته، انجام تمرینات توانبخشی در صورت نیاز
نکته مهم: اگر بیمار با وجود آتروفی شدید عضلات یا آسیب طولانیمدت عصب دیر مراجعه کند، ممکن است بخشی از ضعف یا بیحسی بهطور کامل برطرف نشود. به همین دلیل، تشخیص و درمان بهموقع اهمیت زیادی دارد.
بسیاری از بیماران تصور میکنند که جراحی تونل کارپال آخرین راهحل است و باید تا حد امکان آن را به تعویق انداخت. در حالی که اگر عصب مدین دچار آسیب شدید یا تحلیل عضلات شست شده باشد، تأخیر در جراحی میتواند باعث کاهش احتمال بهبود کامل عملکرد دست شود. تصمیمگیری درباره زمان مناسب جراحی باید بر اساس علائم بیمار، معاینه بالینی و نتایج نوار عصب و عضله انجام شود.
